Helium được dùng để quản lý nhiệt độ trong các thiết bị sản xuất chip, những cỗ máy cực kỳ nhạy cảm đòi hỏi môi trường nhiệt độ ổn định tuyệt đối. Bên cạnh đó, khí helium còn được dùng để phát hiện rò rỉ trong hệ thống chân không của các buồng chế tạo, vì phân tử helium rất nhỏ và dễ dàng thoát qua những khe hở mà các loại khí khác không thể qua được. Đây là tính chất vật lý độc đáo mà không loại khí nào khác sở hữu. Ngoài ra, helium còn giúp duy trì nhiệt độ cực thấp trong một số thiết bị bán dẫn thế hệ mới.

Vấn đề là nguồn cung helium toàn cầu cực kỳ tập trung. Qatar một mình đóng góp khoảng 38% tổng sản lượng helium của thế giới. Đây là con số đáng giật mình khi chỉ cần một quốc gia dừng lại, gần hai phần năm nguồn cung của cả thế giới bị ảnh hưởng ngay lập tức. Lý do tập trung như vậy là vì helium được chiết xuất chủ yếu từ một số mỏ khí đốt tự nhiên đặc biệt, trong đó Qatar sở hữu trữ lượng lớn. Không giống như nhiều loại khí công nghiệp khác, việc "chuyển đổi nhà cung cấp" trong thời gian ngắn không hề đơn giản. Trong ngành chip, khi thay đổi nguồn cung một vật liệu nào đó, dù là helium, bromine hay bất cứ hóa chất nào, nhà máy cần phải kiểm tra và xác nhận độ tinh khiết của nguồn mới đáp ứng các tiêu chuẩn cực kỳ nghiêm ngặt. Quá trình đó mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Hiện tại, các công ty lớn vẫn đang trấn an thị trường. SK Hynix cho biết họ đã đa dạng hóa chuỗi cung ứng và duy trì đủ lượng helium dự trữ, khẳng định "gần như không có khả năng" hoạt động sản xuất bị ảnh hưởng trong ngắn hạn. TSMC và GlobalFoundries cũng đưa ra tuyên bố tương tự. Nhưng đây là tình huống “hiện tại ổn”, còn nếu xung đột kéo dài thì câu chuyện sẽ khác hoàn toàn.

Nguy cơ từ tuyến vận chuyển và giá năng lượng

Dù Qatar có thể khởi động lại sản xuất khí đốt sớm, ngành chip vẫn đối mặt với một mối đe dọa khác: eo biển Hormuz.

Đây là một trong những tuyến đường hàng hải quan trọng nhất thế giới, nơi phần lớn xuất khẩu năng lượng và hóa chất công nghiệp từ vùng Vịnh Ba Tư đi qua. Nếu eo biển này bị gián đoạn, dù do xung đột quân sự, phong tỏa, thì dòng chảy của các loại khí công nghiệp và hóa dầu mà các nhà máy chip cần sẽ bị tắc nghẽn nghiêm trọng. Không có tuyến đường nào có thể thay thế Hormuz một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Ngoài vật liệu, còn một yếu tố nữa ít được nhắc đến nhưng rất quan trọng: chi phí năng lượng. Giá dầu Brent đã tăng lên mức 80 USD/thùng, và căng thẳng địa chính trị thường đẩy giá năng lượng lên cao hơn.

Tại sao điều này ảnh hưởng đến chip? Vì các nhà máy bán dẫn là những cơ sở tiêu thụ điện năng khổng lồ. Một fab hiện đại vận hành các phòng sạch 24/7, duy trì nhiệt độ, độ ẩm và áp suất không khí ở mức kiểm soát tuyệt đối. Tất cả điều đó đòi hỏi lượng điện khổng lồ và liên tục. Khi giá điện tăng do giá dầu khí leo thang, chi phí vận hành nhà máy tăng theo, và cuối cùng người dùng cuối là chúng ta sẽ cảm nhận điều đó qua giá chip và giá thiết bị điện tử. Các hiệp hội công nghiệp Hàn Quốc đã cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, áp lực chi phí năng lượng sẽ tích lũy và khiến giá chip tăng đáng kể, không phải ngay lập tức, nhưng sẽ xảy ra theo kiểu "chậm mà chắc".

Cuộc xung đột với Iran cảnh báo rằng dù ngành công nghệ đã toàn cầu hóa đến mức nào, nó vẫn neo vào địa lý và chính trị theo những cách rất cụ thể. Helium từ Qatar, eo biển Hormuz, giá dầu ở vùng Vịnh, những thứ có vẻ xa lạ này thực ra đang chạm trực tiếp vào con chip trong túi anh em và vào những mô hình AI mà cả thế giới đang dựa vào.