Shahtoosh - Vua của các loài len, mềm mịn nhưng bị cấm hoàn toàn
06/04/2026 09:06
TinhTe/Rubi Lee - Shahtoosh - Vua của các loài len, mềm mịn nhưng bị cấm hoàn toàn
Shahtoosh, nghĩa là “vua của các loại len” trong tiếng Ba Tư, là loại len cực kỳ quý hiếm, được lấy từ phần lông dưới (underfur) của loài linh dương Tây Tạng, một loài cực kỳ quý hiếm và đang bị đe doạ nghiêm trọng.
Lông linh dương Tây Tạng sở hữu các đặc điểm như đường kính sợi lông chỉ khoảng 11-12 micron, nên còn mịn hơn cả lông cashmere. Vì sợi lông mảnh, nên cảm giác chạm vào vô cùng mềm mại. Bên cạnh đó, dù sợi lông nhẹ nhưng lại có khả năng giữ nhiệt vô cùng tuyệt vời. Một chiếc khăn choàng Shahtoosh có thể nhẹ như lông vũ nhưng giữ ấm vô cùng tốt.
Tuy nhiên để sản xuất một chiếc khăn Shahtoosh cần đến 3-5 con linh dương trưởng thành. Bởi mỗi con chỉ cho khoảng 100-120g lông underfur (phần lông ngắn, mềm bên dưới lớp lông ngoài dày có nhiệm vụ bảo vệ). Chưa kể linh dương Tây Tạng là loài hoang dã, con người không thể thuần hoá được. Loài này sinh sản rất chậm, mỗi năm chỉ đẻ 1 con mà thôi.
Lông linh dương Tây Tạng sở hữu các đặc điểm như đường kính sợi lông chỉ khoảng 11-12 micron, nên còn mịn hơn cả lông cashmere. Vì sợi lông mảnh, nên cảm giác chạm vào vô cùng mềm mại. Bên cạnh đó, dù sợi lông nhẹ nhưng lại có khả năng giữ nhiệt vô cùng tuyệt vời. Một chiếc khăn choàng Shahtoosh có thể nhẹ như lông vũ nhưng giữ ấm vô cùng tốt.
Tuy nhiên để sản xuất một chiếc khăn Shahtoosh cần đến 3-5 con linh dương trưởng thành. Bởi mỗi con chỉ cho khoảng 100-120g lông underfur (phần lông ngắn, mềm bên dưới lớp lông ngoài dày có nhiệm vụ bảo vệ). Chưa kể linh dương Tây Tạng là loài hoang dã, con người không thể thuần hoá được. Loài này sinh sản rất chậm, mỗi năm chỉ đẻ 1 con mà thôi.
Linh dương Tây Tạng có môi trường sống đặc thù, cần đồng cỏ cao nguyên, không khí loãng, nhiệt độ lạnh nên không thể nuôi lấy lông như cừu. Ngay cả trong trường hợp nuôi được, thì người ta cũng không thể khai thác phần lông underfur mà không giết con vật. Bởi vì chúng không thể sống sót nếu bị lấy đi lớp lông đó.
Cùng vì những lý do đó, mà sản phẩm từ lông linh dương Tây Tạng vô cùng đắt đỏ, có giá lên đến 20.000 USD/chiếc.
Loại len này từng rất được ưa chuộng vào thời Hoàng đế Akbar (TK 16) của Ấn Độ. Thậm chí, khăn choàng Shahtoosh từng là của hồi môn quý giá ở Ấn Độ. Khi một cô dâu chuẩn bị đi lấy chồng, gia đình cô sẽ chuẩn bị một chiếc khăn Shahtoosh xem như một món của hồi môn đi cùng con mình. Một số gia đình còn xem Shahtoosh như món “bảo vật dòng họ”, gìn giữ và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong những năm 1990, Shahtoosh từng được trưng bày và bày bán công khai trong các cửa hàng thời trang cao cấp ở New York và xuất hiện trên tạp chí Harper’s Bazzar với giá lên đến 15.000 USD/chiếc, cao hơn so với các loại vải xa xỉ khác như vicuña hay cervelt.
Do nhu cầu cao nên loài linh dương Tây Tạng thường bị săn trộm, dẫn đến việc số lượng quần thể bị suy giảm đến 90%. Có thể nói, nạn săn trộm đã tiêu diệt loài này. Hiện nay, linh dương Tây Tạng đã được IUCN xếp vào nhóm động vật nguy cấp cao nhất và được bảo vệ vô cùng nghiêm ngặt ở cấp quốc gia tại Ấn Độ lẫn quốc tế. Do đó, mọi hoạt động sản xuất, buôn bán Shahtoosh đều là bất hợp pháp.
Mặc dù luật pháp đã cấm từ hàng chục năm, nhưng thị trường chợ đen Shahtoosh vẫn hoạt động vô cùng sôi nổi. Hải quan ở nhiều nước đã tịch thu được nhiều sản phẩm Shahtoosh trong các chiến dịch chống buông lậu. Chẳng hạn như 79 chiếc khăn Shahtoosh bị thu giữ ở Thuỵ Sĩ vào năm 2019 trong đợt kiểm tra hành lý du khách.
Hay nhiều người nổi tiếng đã từng bị điều tra vì sở hữu loại khăn này. Ví dụ vào năm 2001, siêu mẫu Christie Brinkley và các quý bà xã hội thượng lưu đã bị triệu tập bởi cơ quan liên bang Mỹ vì sở hữu khăn Shahtoosh bất hợp pháp.
Trước sức ép của luật pháp, ngành buôn lậu Shahtoosh đã chuyển hướng tinh vi hơn, các thợ dệt đã trộn Shahtoosh với các loại len Pashmina (lấy từ dê pashmina) và len Angora lấy từ loài thỏ cùng tên. Mục đích là giảm chi phí, tăng lợi nhuận nhưng vẫn khiến sản phẩm trông giống hệt Shahtoosh, đồng thời khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn.
Cả 3 loại len đều mềm, mịn, màu sắc tương đồng nên rất khó phân biệt bằng mắt thường. Ngay cả đối với cơ quan bảo vệ động vật hoang dã, việc xác định Shahtoosh thật vẫn là điều khó khăn, đòi hỏi các phương pháp khoa học như quang phổ ATR FT-IR hay DNA để có thể xác định.
Không chỉ là món đồ xa xỉ, đây còn là sản phẩm bị cấm hoàn toàn vì lý do bảo tồn loài, nên Shahtoosh còn được nhiều người ví von là “trái cấm trong thế giới vải vóc”. Dù rất hấp dẫn nhưng không thể chạm được.
Tin xem thêm
nội dung mới
