Bên trong Mark I, chiếc xe tăng chiến đấu đầu tiên trên thế giới
09/04/2026 08:15
TinhTe/Minh Ngô - Bên trong Mark I, chiếc xe tăng chiến đấu đầu tiên trên thế giới
Cùng khám phá chiếc xe tăng Mark I của Anh, vũ khí đã phá vỡ thế bế tắc trong chiến tranhhào, dù thường mang lại cái chết cho chính những người bên trong nó.
Năm 1916, thế giới chứng kiến một cuộc cách mạng trong lịch sử chiến tranh. Tháng 7 cùng năm, quân đội Anh bước vào một trong những trận đánh đẫm máu nhất của Thế chiến I, Trận Somme. Chỉ riêng ngày đầu tiên giao tranh tại miền bắc nước Pháp, phía Anh đã chịu tới 57.470 thương vong trước đợt tấn công của quân Đức. Đến tháng 9, liên quân Anh-Pháp rơi vào thế giằng co với Đức, khi quân địch đã đóng chặt trong hệ thống hào chiến kiên cố tưởng như không thể công phá. Nhưng rồi, một phát minh quân sự chưa từng có đang trên đường tới, và nó sẽ làm thay đổi cục diện chiến trường.
Ì ạch bò qua mặt đất tan hoang, chiếc xe tăng chiến đấu đầu tiên trên thế giới tiến vào vùng đất không người hướng về phía hào quân Đức rồi khai hỏa, mở ra một kỷ nguyên mới của chiến tranh bọc thép. Chiếc xe mang tên Mark I là một gã khổng lồ bọc thép chạy xích, cao khoảng 2,45 mét. Khác với các tháp pháo quay được trên xe tăng hiện đại, Mark I bố trí súng hai bên thân xe, giúp xạ thủ bắn thẳng xuống hào khi xe lăn qua bên trên.
Trận Somme, một trong những trận đánh đẫm máu nhất của Thế chiến I
Năm 1916, thế giới chứng kiến một cuộc cách mạng trong lịch sử chiến tranh. Tháng 7 cùng năm, quân đội Anh bước vào một trong những trận đánh đẫm máu nhất của Thế chiến I, Trận Somme. Chỉ riêng ngày đầu tiên giao tranh tại miền bắc nước Pháp, phía Anh đã chịu tới 57.470 thương vong trước đợt tấn công của quân Đức. Đến tháng 9, liên quân Anh-Pháp rơi vào thế giằng co với Đức, khi quân địch đã đóng chặt trong hệ thống hào chiến kiên cố tưởng như không thể công phá. Nhưng rồi, một phát minh quân sự chưa từng có đang trên đường tới, và nó sẽ làm thay đổi cục diện chiến trường.
Ì ạch bò qua mặt đất tan hoang, chiếc xe tăng chiến đấu đầu tiên trên thế giới tiến vào vùng đất không người hướng về phía hào quân Đức rồi khai hỏa, mở ra một kỷ nguyên mới của chiến tranh bọc thép. Chiếc xe mang tên Mark I là một gã khổng lồ bọc thép chạy xích, cao khoảng 2,45 mét. Khác với các tháp pháo quay được trên xe tăng hiện đại, Mark I bố trí súng hai bên thân xe, giúp xạ thủ bắn thẳng xuống hào khi xe lăn qua bên trên.
Ngày 15 tháng 9 năm 1916, quân Đồng minh điều xe tăng Mark I tấn công phòng tuyến Đức quanh các làng Flers và Courcelette ở Pháp. Sự tham chiến của xe tăng đã giúp phá hủy nhiều công sự kiên cố của địch, dọn đường cho bộ binh ........ phía sau. Tuy nhiên, những vũ khí mang tính cách mạng này không phải không có nhược điểm. Trong số 49 chiếc Mark I xuất phát từ Anh sang Pháp, chỉ 32 chiếc đến được tiền tuyến. Và ngay cả khi đến nơi, chỉ khoảng 18 chiếc thực sự tham chiến, số còn lại chết máy dọc đường hoặc bị mắc kẹt trong hào và hố đạn pháo.
Điều kiện bên trong xe tăng cũng cực kỳ khắc nghiệt. Nhiệt độ trong khoang có thể lên tới khoảng 45 độ Celsius, trong khi khí thải độc hại từ động cơ, đặc biệt là carbon monoxide, rò rỉ vào bên trong. Ánh sáng gần như không có, và những ai từng làm việc trong xe đều mô tả đó là trải nghiệm "địa ngục trần gian". Đến năm 1917, Mark I được thay thế bởi phiên bản nâng cấp Mark IV, với giáp dày hơn, nòng súng ngắn hơn và cơ cấu vận hành đáng tin cậy hơn.
"Tank" (xe tăng) ban đầu là mật danh của phương tiện bọc thép mới này, ngụ ý rằng đây là những bồn chứa nước chở ra chiến tuyến — nhằm che mắt gián điệp địch.
Bên dưới lớp giáp: cấu tạo và vận hành
Mark I là một cỗ máy chiến tranh phức tạp hơn vẻ ngoài thô sơ của nó. Dưới đây là những bộ phận cốt lõi tạo nên sức mạnh và cũng là điểm yếu của chiếc xe.
- Vũ khí: Xe được trang bị một trong hai loại: súng sáu pounder gắn cố định hoặc súng máy hạng nặng, tùy từng biến thể.
- Động cơ: Động cơ Daimler sáu xi-lanh, dung tích 13 lít, chỉ tạo ra 105 mã lực phanh, tương đương với các xe hơi dân dụng thời nay loại thấp nhất, trong khi xe tăng nặng tới 28 tấn.
- Nhiên liệu: Hai bình xăng dung tích 113,5 lít mỗi bình, cấp nhiên liệu cho bộ chế hòa khí thông qua nguyên lý trọng lực (gravity feed), không dùng bơm, chỉ nhờ lực hút tự nhiên.
- Xích xe: Xích xung quanh toàn thân xe được duy trì căng bằng hệ thống ròng rọc và bánh dẫn hướng, giúp xe bám đất khi di chuyển qua địa hình gồ ghề.
- Vận hành: Cần đến bốn người lính để lái xe: một người điều khiển ly hợp và ga tay, một người điều khiển phanh, và hai người phía sau xử lý hộp số để thực hiện các cua ngoặt gấp, kỹ thuật gọi là "swinging".
- Giáp xe: Khung thép bao phủ toàn xe với độ dày khác nhau. Mặt trước, vị trí dễ bị tấn công nhất, được bọc thép dày 10 mm.
- Sponson (hộc súng bên sườn): Súng được đặt sau các tấm kim loại cong hai bên thân xe. Điều này khiến tài xế rất khó ước lượng chiều rộng thực của xe, dẫn đến tình trạng xe hay bị kẹt vào đất hoặc mắc vào miệng hào.
- Kíp lái: Khoang xe chứa được tám người, làm việc trong bóng tối gần như hoàn toàn, nhiệt độ cực cao và tiếng ồn đinh tai nghễnh ngãng.
- Đuôi lái: Hai bánh xe nhỏ phía sau thiết kế để hỗ trợ điều hướng và làm đối trọng khi xe vượt qua hào chiến.
Xe tăng “Đực” và “Cái”
Ngoài ra, trong quân sự, các phương tiện chiến đấu từ máy bay đến tàu chiến thường được gọi bằng đại từ giống cái, một truyền thống lâu đời gắn liền với hình ảnh người mẹ hoặc nữ thần phù hộ và dẫn dắt binh lính. Nhưng với Mark I, sự phân biệt giới tính không chỉ là biểu tượng, nó phản ánh sự khác biệt thực sự về vũ trang.
Khi đến chiến trường Pháp, khoảng một nửa số Mark I là xe "đực" (male), nửa còn lại là xe "cái" (female). Xe đực được trang bị súng sáu pounder cỡ lớn, có thể bắn đạn nặng khoảng 2,7 kg với sức công phá mạnh. Xe cái, ngược lại, mang súng máy bắn nhanh, phù hợp hơn cho việc quét sạch bộ binh trong hào.
Little Willie - Chiếc xe tank nguyên mẫu đầu tiên
Trước khi có Mark I, thế giới đã chứng kiến Little Willie. Năm 1915, chiếc xe tăng đầu tiên có thể vận hành được lần đầu lăn bánh. Nguyên mẫu 16 tấn này do công ty William Foster & Company tại Lincoln chế tạo, về cơ bản là một "con tàu trên đất liền" (landship) đặt trên hai dải xích báo động.
Khoang bên trong đủ chỗ cho năm thành viên kíp lái, nhưng chưa trang bị súng. Xe được thiết kế để vượt qua các hào chiến rộng với tốc độ 3,5 dặm/giờ (khoảng 5,6 km/h). "Little Willie" thực ra là biệt danh chế nhạo Thái tử Đức Wilhelm, cái tên được đặt theo kiểu chơi khăm của lính Anh.
Tuy vậy, nguyên mẫu này sớm trở nên lỗi thời ngay khi vừa hoàn thành. Thiết kế ban đầu của Little Willie đã đặt nền móng cho Mark I, đặc biệt là hệ thống xích bao quanh toàn bộ thân xe, cải tiến quan trọng giúp vượt hào hiệu quả hơn nhiều.
Tin xem thêm
nội dung mới
