Một ứng dụng muốn trở thành cỗ máy kiếm tiền khổng lồ thì người dùng phải dùng nó như một thói quen: mở mỗi ngày, phụ thuộc vào nó cho một vài nhu cầu rõ ràng, và quan trọng nhất là chấp nhận trả tiền hàng tháng. Đây là đoạn khó nhất, vì nó không còn là câu chuyện AI có hay không, mà là AI có đủ thiết yếu để tồn tại lâu dài trong điện thoại hay không. Và ChatGPT đang bắt đầu gặp đúng câu hỏi đó.

Theo dữ liệu Sensor Tower được nhiều tờ báo tại Mỹ trích dẫn, lượt gỡ ChatGPT trong tháng 4 tăng hơn 130% so với cùng kỳ năm ngoái, còn tháng 3 từng tăng hơn 400%. Một app lớn có tỉ lệ gỡ ứng dụng cao chưa chắc là thảm họa, nhưng khi đặt nó cạnh tốc độ tải mới đang chậm lại, lượng người dùng tích cực tăng không còn bùng nổ và OpenAI hụt cả mục tiêu nội bộ về doanh thu lẫn lượng người dùng hàng tuần, thì ý nghĩa bắt đầu rõ hơn: rất nhiều người đã thử ChatGPT, nhưng không đủ thấy nó là thứ cần phải giữ lại.

Trong khi đó, Claude lại đang tăng rất nhanh

Trong lúc ChatGPT bắt đầu lộ dấu hiệu chững, Anthropic lại nổi lên như cái tên được nhắc đến nhiều nhất ở vai trò kẻ bám đuổi. Claude có mức tăng tải ứng dụng theo năm được báo cáo vào khoảng 1000%, dĩ nhiên từ một nền người dùng nhỏ hơn rất nhiều. Nó chưa đủ để lật đổ ChatGPT về quy mô, nhưng đủ để tạo ra một câu chuyện mới: khi người dùng bắt đầu không hài lòng với OpenAI, Claude đang trở thành nơi dễ được nghĩ tới nhất để chuyển sang.

Anthropic hưởng lợi khá nhiều từ hình ảnh này. Claude được nhìn như một chatbot cẩn trọng hơn, ít màu mè hơn, và với nhóm coder hay người dùng chuyên nghiệp thì thường được khen là cho ra các câu trả lời cẩn trọng và gọn gàng hơn. Trong khi OpenAI vài tháng qua liên tục vướng các tranh cãi kiểu hợp đồng quân sự hay những quyết định bị xem là quá cơ hội, Anthropic lại giữ được vị thế mềm hơn, an toàn hơn, thậm chí với một số người là có đạo đức hơn. Vì thế, truyền thông rất dễ dựng thành câu chuyện: ChatGPT là gã khổng lồ đang chậm lại, Claude là kẻ đang đi lên.

Nhưng ta không thể nhìn nhận đây như cuộc đua giữa hai chatbot. Thứ đáng chú ý hơn nằm ở nghịch lý lớn hơn của cả ngành AI hiện tại: ai cũng nói AI sẽ thay đổi thế giới, nhưng phần lớn user vẫn đang dùng AI rất nông. AI bây giờ phủ sóng khủng khiếp. Báo chí nói về AI mỗi ngày. Công ty nào cũng nhắc AI trong keynote. Microsoft nhét Copilot vào Office. Google đẩy Gemini vào Search và Android. Apple chuẩn bị đưa Apple Intelligence lên iPhone. Nhìn bề ngoài thì AI giống như đã hiện diện ở khắp mọi nơi.

Nhưng mức độ hiện diện dày đặc đó chưa đồng nghĩa với việc người dùng thật sự sống cùng AI mỗi ngày. Về cơ bản đó được gọi là "usage breadth", tức độ phủ rất rộng. Còn "usage depth", tức mức độ ăn sâu vào hành vi sử dụng thật, lại thấp hơn nhiều. Phần đông người dùng hiện vẫn dùng chatbot AI theo kiểu hỏi vài thông tin, nhờ viết vài caption, tóm tắt email, chỉnh vài đoạn văn. Họ biết AI hay, nhưng chưa đến mức phụ thuộc vào nó mỗi ngày. AI là chủ đề nóng, nhưng với số đông nó vẫn chưa phải nhu cầu sống. Và đây là lý do vì sao ChatGPT có thể cực kỳ nổi tiếng mà tăng trưởng tiêu dùng vẫn bắt đầu hụt hơi.

Sau giai đoạn đầu hỏi thử vài thứ cho vui, nhờ AI viết vài đoạn status, sửa email hay tạo ảnh, rất nhiều người rơi vào trạng thái không biết tiếp theo dùng nó cho việc gì nữa. Họ thấy nó thông minh, nhưng không thấy nó thiết yếu. Nhìn qua Google Search, chúng ta có lý do để mở mỗi ngày vì cần tìm thông tin. YouTube có lý do để mở mỗi ngày vì cần giải trí. Maps có lý do để mở mỗi ngày vì cần chỉ đường. Còn với số đông, ChatGPT hiện vẫn là có cũng được vì lâu lâu mới cần, còn không có cũng không ảnh hưởng gì.

Và một sản phẩm lâu lâu mới mở thì rất khó trở thành cỗ máy kiếm tiền bền vững ở quy mô mà OpenAI đang cần. Cái đáng lo không phải là ChatGPT mất ngôi ngay ngày mai, mà là OpenAI đang bắt đầu đụng trần của thời kỳ hype: cả thế giới đều biết AI rất hay, nhưng biến cái sự hay đó thành một nhu cầu hằng ngày đủ mạnh để hàng trăm triệu người chịu trả tiền vẫn là bài toán chưa có lời giải rõ ràng.