Trợ lý AI cá nhân Muse của Meta – cùng linh vật Jolly có vẻ ngoài mềm mại tựa thú bông – đã bất ngờ gặt hái thành công lớn. Dots của OpenAI, mới được ra mắt hôm qua, dường như cũng đang đi theo cùng một hướng tiếp cận: xây dựng trợ lý cá nhân mang phong cách hoạt hình. Trong khi đó, trợ lý Instinct – một cái tên đầy triển vọng – đã đạt mức định giá 10 tỷ USD nhờ khả năng tự động thực hiện các tác vụ (agentic) như đặt vé du lịch, đặt bàn nhà hàng hay hủy các gói đăng ký dịch vụ.

Lập luận ủng hộ triển vọng tích cực (bull case) rất dễ thấy. AI có khả năng tự chủ thực hiện tác vụ (agentic AI) cuối cùng đã đạt đến độ tin cậy cần thiết để xử lý các công việc thường ngày. Các công ty ngày càng tích cực giới thiệu dịch vụ này tới người dùng phổ thông – những người thực sự nhận được giá trị thiết thực từ nó. Đối với nhà đầu tư, viễn cảnh này gợi nhớ mạnh mẽ đến thời điểm ra mắt ChatGPT vào năm 2022: sức mạnh đột phá của AI mở ra một dòng sản phẩm hoàn toàn mới mà trước đây chưa từng khả thi. Ai lại không muốn nắm bắt cơ hội này chứ?

Tuy nhiên, có lý do khiến các phòng thí nghiệm AI tiên phong trở nên e ngại mảng AI dành cho người tiêu dùng – và nguyên nhân không nằm ở chất lượng công nghệ. Ngay cả những sản phẩm công nghệ cực kỳ phổ biến cũng đang chạm ngưỡng giới hạn về mức chi phí mà người dùng sẵn sàng bỏ ra; đồng thời, chưa có gì đảm bảo rằng các mô hình AI ưu việt hơn sẽ thực sự mang lại lợi nhuận cao hơn trong mảng kinh doanh này. Hệ quả là toàn ngành đang chuyển hướng sang mô hình của Anthropic: tập trung vào các hợp đồng doanh nghiệp và mở rộng quy mô theo từng lĩnh vực chuyên biệt. Nếu các sản phẩm như Muse và Instinct đi ngược lại xu hướng đó, thì lý do là vì chúng ít đặt nặng vấn đề kiếm lời. Dẫu vậy, các yếu tố kinh tế cốt lõi của mảng AI tiêu dùng vẫn không hề khả quan hơn, và bất kỳ ai gia nhập thị trường này rốt cuộc cũng sẽ phải đối mặt với những thách thức đó.

Chúng ta được nhắc nhở về thực tế kinh tế này qua báo cáo bán niên "State of Markets" (Tình hình thị trường) của Andreessen Horowitz – báo cáo sử dụng dữ liệu từ một nghiên cứu của PNC thực hiện vào mùa hè vừa qua. Thông qua hai biểu đồ, họ theo dõi sự gia tăng chậm chạp về tỷ lệ người tiêu dùng trả phí cho các dịch vụ AI, cũng như mức chi tiêu của họ cho các dịch vụ này. Tính đến tháng 5, có 2,2% người tiêu dùng trả phí cho AI, với mức chi tiêu trung bình là 31 USD mỗi tháng.

Andreessen Horowitz nhìn nhận vấn đề này theo hướng tích cực khi cho rằng: "Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn rất sơ khai trong việc ứng dụng và khai thác AI một cách toàn diện." Vẫn còn rất nhiều dư địa để phát triển! Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng thể hiện trên cả hai biểu đồ lại có vẻ diễn ra theo đường thẳng khá đều đặn. Ngay cả khi các mô hình AI đạt được những bước tiến vượt bậc, số lượng khách hàng sẵn sàng trả phí cho AI – cũng như mức chi phí họ chấp nhận bỏ ra – vẫn không có nhiều biến động đáng kể. Ví dụ, bước nhảy vọt khổng lồ về hiệu suất từ ​​GPT-5.2 lên Astra hầu như không thể nhận thấy trên biểu đồ...

Trích lược Russell Brandom https://techcrunch.com/2026/09/30/the-ugly-economics-of-consumer-ai/