Ông biết về những kỹ thuật kiểm tra deepfake cổ điển, như yêu cầu người đối diện đưa tay che mặt hoặc thay đổi góc nhìn đột ngột. Nhưng ông không dám yêu cầu. Việc bảo một người mà bạn tin là cựu tổng thống Mỹ “hãy chứng minh ông là thật” là một hành động vừa kỳ quặc vừa khó xử. Cuối cùng, đó đúng là Obama thật. Nhưng khoảnh khắc nghi ngờ đó nói lên một điều quan trọng hơn nhiều: ngay cả chuyên gia cũng không còn hoàn toàn tin vào những gì mình thấy.

Công nghệ deepfake hiện đại có thể thay thế khuôn mặt trong thời gian thực, giữ nguyên biểu cảm, ánh sáng, và chuyển động. Những dấu hiệu từng dễ phát hiện, chuyển động cứng, ánh mắt vô hồn, sai lệch ánh sáng, đang dần biến mất. Video call, vốn từng được xem là “bằng chứng trực quan”, giờ chỉ còn là một nguồn thông tin cần kiểm chứng thêm.

Trước đây, lừa đảo ở quy mô lớn đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực. Giờ đây, AI cho phép tự động hóa việc đó. Một giọng nói có thể được sao chép từ vài phút ghi âm. Một khuôn mặt có thể được tái tạo từ vài bức ảnh. Những công cụ từng cần đội ngũ chuyên gia giờ có thể được sử dụng bởi bất kỳ ai có đủ động lực.

Khi các hệ thống chính thức không còn đủ tin cậy, con người bắt đầu phát triển những cách kiểm tra không chính thức. Trong tuyển dụng, một số công ty thêm những hướng dẫn bất thường vào tin tuyển dụng, yêu cầu ứng viên đề cập đến một chi tiết cụ thể hoặc trả lời một câu hỏi không liên quan. Những chi tiết này giúp phát hiện các đơn được tạo tự động.

Trong giao tiếp hàng ngày, những dấu hiệu từng bị coi là khuyết điểm, như do dự, không chắc chắn, hoặc thừa nhận “tôi không biết”, giờ lại trở thành tín hiệu của sự thật. Chatbot thường trả lời quá trôi chảy và quá đầy đủ. Con người thì không.

Giáo viên, biên tập viên, và nhà tuyển dụng cũng bắt đầu chú ý đến những đặc điểm tinh tế hơn: cách lập luận, sự nhất quán của trải nghiệm cá nhân, và những chi tiết nhỏ khó giả mạo. Họ không chỉ đánh giá nội dung, mà còn đánh giá tính “người” của nội dung.

Một số giải pháp hiệu quả nhất lại không phải là công nghệ cao, mà là những thứ rất đơn giản. Sam Altman từng đề xuất rằng các gia đình nên có một “mật khẩu bí mật” để xác minh danh tính trong trường hợp khẩn cấp. Các công ty cũng bắt đầu quay lại phỏng vấn trực tiếp hoặc thêm các bước xác minh bổ sung.

Những biện pháp này không phải vì công nghệ thất bại hoàn toàn, mà vì chúng tận dụng những thứ mà máy khó bắt chước: mối quan hệ cá nhân, bối cảnh xã hội, và trải nghiệm chung. Một câu hỏi bất ngờ, một ký ức riêng, hoặc một cuộc gặp trực tiếp vẫn là những cách xác minh hiệu quả. Điều này phản ánh một sự thay đổi sâu sắc: thay vì chỉ dựa vào hệ thống kỹ thuật, con người đang quay lại dựa vào các mạng lưới xã hội và sự quen biết cá nhân.

Công nghệ mới để “chứng minh bạn là con người”

Song song đó, các giải pháp công nghệ mới cũng đang được phát triển. Một số công ty xây dựng hệ thống phát hiện deepfake. Một số khác phát triển hệ thống xác minh danh tính dựa trên sinh trắc học, như quét mống mắt để tạo mã định danh duy nhất.

Những hệ thống này có thể giúp xác minh rằng một người là thật. Nhưng chúng cũng đặt ra những câu hỏi mới về quyền riêng tư và quyền lực. Ai sẽ kiểm soát những dữ liệu này? Điều gì xảy ra nếu chúng bị lạm dụng? Và liệu việc phải “đăng ký làm con người” có phải là một cái giá quá lớn?

Có lẽ điều kỳ lạ nhất là sự đảo ngược vai trò. Trong suốt lịch sử, chúng ta cố gắng tạo ra máy móc có thể hành xử như con người. Và giờ đây, khi chúng đã làm được điều đó quá tốt, con người lại phải học cách chứng minh mình không phải máy. Chúng ta đã dạy cho các hệ thống này cách nói chuyện, cách viết, và cách phản hồi như chúng ta—và giờ chúng ta phải tự hỏi: điều gì thực sự làm cho một con người trở thành con người?