Số Pi đã ra đời và phát triển như thế nào?

26/05/2025 09:59
Số Pi đã ra đời và phát triển như thế nào?

Pi là kết quả khi ta lấy chu vi chia cho đường kính của một hình tròn. Năm 2000 TCN, Babylon là nền văn minh đầu tiên phát hiện ra số Pi. Theo ghi chép người Babylon tính số Pi bằng 3 dựa vào việc đo đạc thủ công. Nhưng vào thập niên 1930, người ta tìm thấy một tấm bia bằng đất sét ghi lại cho thấy rằng họ đã tính số Pi gần bằng 3,125 (có nghĩa là 25:8). Đến năm 1500 TCN tại Ai Cập, một người chép sử tên Ahmes lại tính ra được số Pi gần bằng 3,16 (nghĩa là 256:81).


Đến khoảng năm 800 TCN, người Ấn Độ đã tính ra số Pi chính xác hơn Babylon và Ai Cập với giá trị xấp xỉ 3,138. Kết quả này đến từ việc họ dựng các hình dạng khác nhau như hình tròn, hình bán nguyệt và hình vuông có cùng diện tích.


Vào khoảng năm 250 TCN, nhà toán học Archimedes đã nghĩ ra cách tính Pi chính xác hơn nhiều. Ông vẽ một hình vuông bên trong và một hình vuông khác lớn hơn bên ngoài đường tròn. Sau đó ông tăng số cạnh của hình vuông từ 4 lên 96 cạnh và tính được Pi nằm trong khoảng từ 3,1408 đến 3,1429.


Đến thế kỷ 3 sau công nguyên ở Trung Quốc, nhà toán học Lưu Huy cũng dùng đa giác giống Archimedes nhưng với một cách tính khác. Ông sử dụng định lý riêng là Câu Thê của Trung Quốc tương tự định lý Pythagore và tính được Pi đúng đến 5 chữ số: 3,1416. Ông kết luận và làm tròn Pi là 3,14.


Vào thế kỷ 6 ở Ấn Độ, nhà toán học Aryabhata đã nghiên cứu ra một phép tính trừu tượng cho rằng: một đường tròn có đường kính 20.000 sẽ có chu vi là 62.832. Như vậy Pi sẽ là 62832:20000 = 3,1416.


Mãi tới thế kỷ 14 một người Ấn Độ tên là Mādhavan đã nhận ra: bằng cách cộng và trừ liên tiếp các phân số có mẫu là các số lẻ tăng dần cho đến vô cùng (1-1/3+1/5-1/7+…) thì sẽ tính được giá trị Pi:4. Sau một số điều chỉnh, Mādhavan đã tìm được tới chữ số thập phân thứ 11 của Pi (3,14159265358). Công thức này cũng được nhà toán học Leibniz tìm ra 300 năm sau và ngày nay được gọi gộp là công thức Mādhava-Leibniz.


Vào năm 1424 nhà toán học Ba Tư Jamshid al-Kashi đã xác định được tới 17 chữ số thập phân của pi (3,14159265358979323) bằng cách tính của Archimedes và có phát triển thêm.


Năm 1654, Christiaan Huygens đã sử dụng phép ngoại suy Richardson để thu hẹp sai số trong cách tính của Archimedes. Đến thập niên 1670, cả James Gregory và Gottfried Leibniz đều sử dụng công thức Madhava-Leibniz để tìm thêm nhiều chữ số hơn. Vào năm 1706, John Machin đã tìm ra 100 chữ số thập phân đầu tiên và biểu tượng "π" bắt đầu được sử dụng. Vào những năm 1760, Johann Heinrich Lambert đã chứng minh rằng Pi là số vô tỷ.


Khi máy tính ra đời, người ta đã tìm được hàng trăm ngàn tỷ chữ số trong vòng chưa đầy 80 năm. Vào năm 1910, khi xử lý chuỗi vô hạn để tính nghịch đảo của Pi, nhà toán học Ramanujan đã đưa ra công thức tính Pi bằng cách lấy đúng số hạng đầu tiên của chuỗi. Năm 1988, anh em nhà toán học Chudnovsky công bố một thuật toán dựa trên công thức của Ramanujan để tính Pi đến chữ số thập phân thứ một tỷ.


Tháng 6 năm 2024, ba chuyên gia Jordan Ranous, Kevin O’Brien và Brian Beeler đã tính được chữ số thứ 202.112.290.000.000 của Pi bằng phần mềm y-cruncher, vượt qua kỷ lục trước đó của họ là 105.000 tỷ chữ số.


Tin xem thêm

Lenovo ra mắt màn hình chơi game Legion mới với tần số quét 320Hz

Chuyên mục UH Plus
20/10/2026 11:04

MXH mygo - Lenovo ra mắt màn hình chơi game Legion mới với mức giá phải chăng cùng tần số quét 320Hz

Apple lần đầu tiên tiết lộ dung lượng pin của iPhone

Chuyên mục UH Plus
19/10/2026 10:00

MXH mygo - Apple tiết lộ dung lượng pin của iPhone Duo

"Apple đã mắc 'sai lầm lớn' với hoạt động đặt trước bộ đôi iPhone"

Chuyên mục UH Plus
19/10/2026 09:50

MXH mygo - Mark Gurman vừa đưa ra nhận xét: Apple đã mắc ’sai lầm lớn’ với hoạt động đặt trước bộ đôi iPhone

Claude, trí tuệ nhân tạo của Anthropic, đã giải quyết được một bí ẩn mật mã học tồn tại suốt 25 năm qua

Chuyên mục UH Plus
18/10/2026 09:46

MXH mygo - Claude của Anthropic giải mã một bí ẩn mật mã học 25 năm tuổi của NSA trong chưa đầy 30 phút

Samsung có thể cắt giảm 30% sản lượng điện thoại trong năm nay

Chuyên mục UH Plus
18/10/2026 09:38

MXH mygo - Samsung có thể cắt giảm 30% sản lượng điện thoại trong năm nay khi biên lợi nhuận dần biến mất.

Thế lực mới ngành sữa: Ả Rập Xê Út mang ngành chăn nuôi bò sữa đến giữa sa mạc

Chuyên mục UH Plus
17/10/2026 23:57

MXH mygo - Ngành công nghiệp sữa của Ả Rập Xê Út đang phát triển mạnh mẽ, nhưng liệu nó có bền vững không?

Anthropic cảnh báo các mô hình AI nhỏ có thể tự sao chép thông qua các thiết bị IoT

Chuyên mục UH Plus
17/10/2026 23:34

MXH mygo - Những “bộ sao chép dựa trên trọng số” (small weight-based replicators) này có thể mở đường cho một thế hệ sâu máy tính mới.

Kính AR XREAL 1 Pro+ nâng độ sáng lên 1.200 nit với giá 599 USD

Chuyên mục UH Plus
16/10/2026 10:38

MXH mygo - Phiên bản mới có giá 599 USD này được trang bị hệ thống quang học Micro-OLED với độ sáng 1.200 nit cùng khả năng hiển thị chiều sâu 3D ở tần số 60Hz; bản cập n...

Asus ra mắt đối thủ mới của MacBook Air

Chuyên mục UH Plus
16/10/2026 10:23

MXH mygo - Asus ra mắt đối thủ mới của MacBook Air với thiết kế kim loại, RAM 16 GB và màn hình OLED 120 Hz