Mình chắc là nhiều anh em không lạ gì với thói quen “làm vài lon” trước bữa tối, có thể là một ly rượu hoặc vài lon bia… rồi mới ngồi vào bàn ăn. Uống xong tự nhiên thấy ăn ngon hơn hẳn. Nhưng anh em có bao giờ thắc mắc: tại sao có cảm giác như vậy? Câu trả lời có thể bắt nguồn từ thói quen ăn uống của tổ tiên chúng ta.

Để tìm hiểu mối liên hệ giữa con người và rượu, các nhà khoa học đã nghiên cứu sở thích kỳ lạ của linh trưởng đối với những quả rụng và đã lên men. Đây là hành vi mà họ gọi bằng thuật ngữ mới: "scrumping" (tạm dịch là “ăn trái rụng”).

Scrumping là hành vi mà tổ tiên chung cuối cùng của khỉ đột, tinh tinh và con người thực hiện cách đây khoảng 10 triệu năm. Hành vi này phần nào lý giải vì sao con người lại có khả năng tiêu hóa rượu tốt đến vậy. Chúng ta đã tiến hóa để “xử lý” rượu từ lâu trước khi biết cách tự làm ra nó. Và chính việc học cách nấu rượu sau này là một phần quan trọng của cuộc Cách mạng Đá mới (Neolithic Revolution), khi con người chuyển từ săn bắt sang làm nông.


Rượu được tạo ra nhờ quá trình lên men, khi vi sinh vật phân hủy đường trong trái cây và tạo ra ethanol. Tất cả các loại rượu mà chúng ta uống ngày nay đều đến từ quá trình này. Thông thường, khi uống rượu, chúng ta sẽ cảm thấy say vì tốc độ uống vượt quá khả năng chuyển hóa của cơ thể. Nhưng ở các loài vượn, điều đó dường như không xảy ra thường xuyên. Một số nghiên cứu trước đây từng cho rằng tổ tiên chung của người và vượn châu Phi đã có một đột biến sinh học giúp chuyển hóa rượu hiệu quả hơn tới 40 lần. Tuy nhiên, điều này chưa từng được kiểm chứng cụ thể vì không có dữ liệu phân biệt rõ giữa trái cây còn trên cây và trái cây rụng xuống đất.

Để tìm hiểu xem scrumping có ý nghĩa gì trong sự tiến hóa của loài người, nhóm nghiên cứu đã rà soát lại hàng loạt nghiên cứu trước đây về thói quen ăn uống của đười ươi, tinh tinh và khỉ đột trong tự nhiên. Dữ liệu ghi nhận hàng ngàn trường hợp linh trưởng ăn trái cây. Mỗi khi một con vượn dưới đất ăn loại trái thường mọc ở giữa hoặc ngọn cây, hành vi đó được xem là scrumping, nghĩa là ăn trái đã rụng thay vì hái từ trên cao. Kết quả cho thấy các loài vượn châu Phi như khỉ đột và tinh tinh thường xuyên ăn trái rụng, còn đười ươi thì gần như không. Để hiểu rõ hơn về lượng rượu mà tinh tinh có thể hấp thụ qua trái cây, bước tiếp theo của nhóm nghiên cứu là đo nồng độ lên men trong trái còn trên cây so với trái rơi xuống đất.


Nghiên cứu mới cũng củng cố thêm những phát hiện cũ: enzyme chính để xử lý ethanol (thành phần chính trong rượu) hoạt động kém hiệu quả ở đười ươi và một số loài linh trưởng khác. Ngược lại, vượn châu Phi có khả năng chuyển hóa ethanol rất tốt, cho phép chúng ăn được gần 5kg trái cây mỗi ngày (bao gồm cả loại đã lên men) mà không bị ảnh hưởng rõ rệt.

Điều này cho thấy việc ăn trái cây rụng đã lên men có thể là một phần tự nhiên trong đời sống của tinh tinh, và cũng có thể là động lực thúc đẩy sự tiến hóa của loài người. “Ăn trái rụng” hàm chứa trong nó yếu tố xã hội, đó là việc chúng ta thường uống cùng nhau, từ việc lai rai với bạn bè cho đến những bữa tiệc lớn. Đúng là uống bia rượu một mình thực sự rất khó vô trừ khi cảm xúc lúc đó buộc phải mượn bia rượu để giải tỏa.