Trong nhiều thập kỷ, phanh tay luôn là một trong những bộ phận cơ khí đơn giản nhưng quan trọng nhất trên ôtô. Nhiệm vụ của nó tưởng chừng chỉ là giữ xe đứng yên khi đỗ, đặc biệt trên đường dốc, nhưng thực tế, phanh tay còn giúp giảm tải cho hộp số và đảm bảo an toàn khi hệ thống phanh chính gặp sự cố.

Phanh tay cơ: đơn giản nhưng không theo kịp thời đại

Trong suốt nhiều năm, phanh tay gần như không thay đổi: một cần kéo hoặc bàn đạp bên trong khoang lái, nối với phanh sau bằng hệ thống dây cáp thép. Cấu trúc đơn giản này hoạt động tách biệt hoàn toàn với phanh thủy lực, đóng vai trò như "phao cứu sinh" khi hệ thống phanh chính gặp trục trặc.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của các công nghệ an toàn như ABS, kiểm soát lực kéo hay cân bằng điện tử, hệ thống phanh tay lại trở thành mảnh ghép lạc hậu nhất trên nhiều mẫu xe. Chiếm không gian, dây cáp dễ bị giãn, kẹt hoặc rỉ sét theo thời gian đã khiến các hãng xe buộc phải tìm đến giải pháp mới: phanh tay điện tử.

Phanh tay điện tử tối ưu về hiệu năng và an toàn

Bước ngoặt đến vào năm 2001 khi BMW giới thiệu thế hệ 7 Series E65 với hệ thống phanh tay điện tử. Thay vì một cần kéo, tài xế chỉ cần bấm nút để gửi tín hiệu đến module phía sau xe. Module này điều khiển motor siết cáp phanh, vẫn dựa trên cấu trúc cơ khí truyền thống nhưng được vận hành bằng điện tử.

Hệ thống có thể hoạt động ở cả chế độ đỗ và chế độ khẩn cấp: khi xe đứng yên, phanh được siết chặt hoàn toàn, còn khi xe đang chạy, phanh tay có thể can thiệp để giảm tốc một cách có kiểm soát. Sau 25 năm, công nghệ này đã trở thành tiêu chuẩn trên phần lớn các mẫu xe mới.

Nhiều hệ thống hiện đại không còn dùng cáp mà gắn motor trực tiếp lên cùm phanh, giúp loại bỏ hoàn toàn các vấn đề kinh niên của phanh tay cơ như dây cáp giãn, kẹt hoặc han gỉ do thời tiết. Việc bỏ đi các đường cáp chạy dọc gầm xe cũng giúp tối ưu không gian, giảm trọng lượng và cho phép các nhà thiết kế bố trí nội thất linh hoạt hơn.

Động lực thúc đẩy sự chuyển dịch này còn đến từ chính thói quen người lái. Phanh tay cơ đòi hỏi lực kéo nhất định, dễ khiến tài xế quên siết đủ lực hoặc quên nhả hoàn toàn. Những sai sót này có thể dẫn đến xe trôi trên dốc, mài mòn phanh hoặc tăng nguy cơ tai nạn. Phanh tay điện tử giải quyết triệt để vấn đề này.

Các công nghệ được bổ sung trên phanh tay điện tử

Việc kích hoạt chỉ cần một cú bấm, hệ thống có thể tự động siết khi tắt máy hoặc tự nhả khi xe bắt đầu di chuyển. Tính năng Auto Hold giữ xe đứng yên tại các điểm dừng trên dốc hay đèn đỏ mà người lái không cần thêm thao tác.

Một số mẫu xe còn cho phép cá nhân hóa cài đặt theo người dùng, đưa phanh tay trở thành một phần của hệ thống an toàn thông minh thay vì chỉ là một thao tác cơ học. Phanh tay điện tử còn đóng vai trò phanh khẩn cấp: khi nhấn giữ, chiếc xe sẽ tự động giảm tốc độ và dừng lại - đặc biệt rất hữu dụng khi người lái bất tỉnh/mất kiểm soát.

Mặc dù phanh tay điện tử trở nên phổ biến, phanh tay cơ vẫn được giữ lại trên một số dòng xe, đặc biệt là xe thể thao thuần chất. Các mẫu xe này ưu tiên khả năng kiểm soát trực tiếp và cảm giác lái chân thật, vốn chỉ có được khi tài xế tự tác động lực lên cần phanh.

Với những người yêu thích drift hoặc cần phanh tay để điều chỉnh quỹ đạo xe trong các tình huống hiệu năng cao, hệ thống cơ khí truyền thống vẫn mang lại độ nhạy, tốc độ phản hồi và sự ổn định mà phanh tay điện tử khó tái tạo hoàn toàn.

Thậm chí, Ford Mustang thế hệ mới còn được trang bị phanh tay "drift" điện tử, kết hợp giữa cảm giác của phanh tay cơ và công nghệ hiện đại và chính xác của hệ thống điện.

Trong bối cảnh ngành ôtô chuyển dịch sang xe điện và các nền tảng điều khiển điện tử ngày càng thống trị, phanh tay cơ khí dần không còn chỗ đứng. Từ một cần gạt quen thuộc bên hông ghế, phanh tay nay đã trở thành một thành phần của hệ thống điều khiển tự động, phản ánh rõ cách công nghệ đang thay đổi mọi chi tiết dù là nhỏ nhất.