Nhiều loài động vật xung quanh chúng ta đều có đuôi, từ chó mèo, trâu bò, gà vịt, vượn khỉ trên đất liền đến cá ở dưới sông dưới biển. Mấy cái đuôi đuôi này cũng rất đa dạng về cấu tạo và chức năng, chẳng hạn như đuôi để bám, hay giữ thăng bằng, hay để bơi. Một số loài còn dùng đuôi để thể hiện cảm xúc, chẳng hạn như chó.

Con người và tất cả các loài động vật có xương sống nếu có một cái đuôi kéo dài vượt qua lỗ hậu môn được xếp vào ngành Chordata. Nhưng con người chúng ta thực ra không có “đuôi” theo cách mà hầu hết các sinh vật khác có, ít nhất là sau 8 tuần trong bụng mẹ. Mấy anh bạn họ hàng linh trưởng gần nhất của chúng ta cũng vậy.

Đối với con người, câu chuyện về việc mất đi cái đuôi bắt nguồn từ rất xa trong dòng tiến hóa. Lý do con người không có đuôi là vì tổ tiên của chúng ta cũng không có đuôi. Nhưng việc chúng ta đã mất đuôi như thế nào là một câu chuyện kéo dài ít nhất 20 triệu năm trong lịch sử tiến hóa của loài người và cả loài vượn.

Vào giữa kỷ Miocene, các loài động vật sống trên cạn bắt đầu ngày càng giống với hệ động vật ngày nay. Trong thời kỳ này, kéo dài từ khoảng 23 triệu năm trước đến 5 triệu năm trước, những loài “chó-gấu” đầu tiên xuất hiện và những loài hươu cao cổ nguyên thủy tung tăng khắp Á-Âu.

Trong khi đó, con người vẫn chưa thực sự là con người. Tiến hóa của loài người là câu chuyện về sự phân tách, bắt đầu từ kỷ Miocene khi các loài vượn châu Phi tách ra khỏi đười ươi. Các nghiên cứu gần đây ước tính rằng tổ tiên chung cuối cùng giữa con người, tinh tinh và bonobo đã tách ra cách đây khoảng 5-6 triệu năm, và bằng chứng về những thành viên đầu tiên của chi Homo chỉ xuất hiện trong hồ sơ hóa thạch vào khoảng 2,8 triệu năm trước.

Vấn đề ở đây là những “người họ hàng tiến hóa” này của chúng ta cũng không có đuôi. Vì vậy, để tìm một họ hàng có đuôi, chúng ta phải quay ngược thời gian xa hơn nữa. Khoảng 25-30 triệu năm trước, tổ tiên loài vượn của chúng ta đã tách ra khỏi các loài khỉ có đuôi. Sau sự phân tách này, nhiều loài vượn không đuôi bắt đầu xuất hiện trong hàng triệu năm tiếp theo. Điều này khiến việc xác định chính xác loài không đuôi nào cuối cùng tiến hóa thành chúng ta trở nên gần như không thể.

Hồ sơ hóa thạch tuy hạn chế nhưng vẫn cho thấy những manh mối quan trọng. Một ví dụ là loài Ekembo (17–20 triệu năm trước ở Kenya), trông giống tinh tinh với tay chân dài tương đương, leo cây bằng bốn chi nhưng không có cấu trúc cần thiết để hình thành đuôi. Bằng chứng từ xương cùng, phần đáy của cột sống, cho thấy ở vượn và con người, nó chỉ kết thúc bằng một mẩu nhỏ, không thể nâng đỡ đuôi như ở các loài có đuôi. Điều này cũng được xác nhận ở một loài khác là Nacholapithecus khoảng 15 triệu năm trước. Dù chưa rõ loài nào tiến hóa trực tiếp thành con người, các bằng chứng cho thấy vượn đã mất đuôi từ thời kỳ này, và vì vậy con người cũng không có đuôi.

Chúng ta gần như chắc chắn rằng đuôi của con người đã biến mất từ rất lâu trước khi loài người xuất hiện, và nguyên nhân có thể liên quan đến cách di chuyển. Các loài vượn cổ khác với vượn ngày nay: chúng có tay và chân dài gần bằng nhau và di chuyển bằng bốn chi, thay vì treo mình dưới cành cây. Trong khi nhiều loài dùng đuôi để giữ thăng bằng khi di chuyển nhanh, các loài vượn thời Miocene lại di chuyển chậm và cẩn thận trên cây để hái quả. Vì vậy, đuôi không còn thực sự cần thiết trong lối sống này. Thậm chí, việc có đuôi còn có thể tốn năng lượng hoặc trở thành điểm yếu trước kẻ săn mồi.