Hồi đầu tháng 1 mình có đi dạo xuống San Diego chơi. Rảnh rỗi nên rủ cả nhà chạy thử xuống khu vực biên giới xem có gì vui không. Mình có chụp một số hình, kiếm thêm thông tin rồi tạo bài cho anh em đọc chơi. Không hiểu sao mỗi lần đi qua mấy cửa khẩu biên giới đường bộ, mình luôn có cảm xúc gì đó là lạ, thấy nó hay hay. Mình từng đi qua nhiều cửa khẩu đường bộ giữa Việt Nam - Lào - Campuchia - Trung Quốc, và đây là lần đầu tiên mình đứng ở biên giới Mỹ.

Nằm giữa hai thành phố San Diego (Hoa Kỳ) và Tijuana (Mexico), bức tường biên giới San Diego - San Ysidro là một trong những công trình biên phòng quan trọng nhất tại khu vực biên giới Mỹ-Mexico. Công trình này không chỉ đơn thuần là ranh giới địa lý mà còn là minh chứng cho sự phát triển trong chính sách biên giới của Hoa Kỳ qua nhiều thập kỷ.

Lịch sử của khu vực biên giới này có thể được bắt đầu từ cuộc khủng hoảng năm 1929. Giai đoạn 1929-1942 đánh dấu một thời kỳ biến động trong quan hệ lao động giữa Mỹ và Mexico, phản ánh rõ nét qua hai sự kiện quan trọng. Đầu tiên là cuộc Đại suy thoái 1929, khi nền kinh tế Mỹ rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng với sản lượng công nghiệp giảm 50% và tỷ lệ thất nghiệp tăng cao chưa từng có. Trong bối cảnh đó, người lao động Mexico trở thành đối tượng của làn sóng phân biệt đối xử và bị đổ lỗi cho tình trạng thất nghiệp. Hậu quả là một chiến dịch trục xuất quy mô lớn được tiến hành, buộc hàng trăm nghìn người Mexico, thậm chí cả những công dân Mỹ gốc Mexico phải rời khỏi đất nước.

Tuy nhiên, đến năm 1942, tình hình đã hoàn toàn đảo ngược. Khi Mỹ tham gia Thế chiến II, đất nước này phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng do nam giới phải nhập ngũ và nhiều công nhân chuyển sang làm việc trong ngành công nghiệp quốc phòng. Đứng trước nhu cầu cấp thiết về nhân công, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và đường sắt, chính phủ Mỹ đã triển khai Chương trình Bracero. Chương trình này kéo dài từ 1942 đến 1964, cấp giấy phép lao động tạm thời cho hơn 4.5 triệu người Mexico. Sự thay đổi chính sách đột ngột này phản ánh rõ nét cách tiếp cận thực dụng của Mỹ đối với lao động nhập cư Mexico, khi họ bị trục xuất trong thời kỳ khủng hoảng nhưng lại được chào đón khi nền kinh tế cần nhân công.

Về mặt kỹ thuật, bức tường đã trải qua nhiều lần cải tiến đáng kể. Ban đầu chỉ là hàng rào dây thép gai đơn giản. Đến những năm 1990, dưới thời Tổng thống Clinton, công trình được xây dựng từ những tấm kim loại tái chế của đường băng máy bay thời chiến tranh Việt Nam. Năm 2019, một dự án nâng cấp quy mô lớn đã được thực hiện với chi phí hơn 100 triệu USD, thay thế hoàn toàn cấu trúc cũ bằng hệ thống rào chắn hiện đại cao 30 feet (khoảng 9 mét).

Cửa khẩu San Ysidro hiện là cửa khẩu biên giới bận rộn nhất thế giới với khoảng 300.000 người di chuyển hợp pháp qua lại mỗi ngày. Những người sống hai bên cửa khẩu xem San Diego là thành phố chung của cả Mỹ và Mexico. Tuy nhiên, khu vực này cũng phải đối mặt với nhiều thách thức về an ninh và di cư bất hợp pháp.

Gần đây nhất, vào tháng 2/2024, hơn 550 người nhập cư bất hợp pháp đã được thả ra tại trạm trung chuyển Iris ở San Ysidro do các cơ sở giam giữ ở Otay Mesa đã vượt quá công suất 190%. Quận San Diego đã phải chi 6 triệu USD để vận hành một "trung tâm chào đón người di cư" nhằm cung cấp các dịch vụ cơ bản.

Bức tường biên giới San Diego - San Ysidro không chỉ là công trình phòng thủ mà còn là biểu tượng của mối quan hệ phức tạp giữa Hoa Kỳ và Mexico. Nó phản ánh sự cân bằng tinh tế giữa nhu cầu bảo vệ biên giới quốc gia và duy trì mối quan hệ hợp tác, thương mại giữa hai quốc gia. Dù vậy, theo các nghiên cứu, lượng người đến Mỹ bằng visa hợp pháp sau đó trốn ở lại còn cao hơn rất nhiều so với người vượt biên từ Mexico.