Giá xăng dầu luôn nằm trong nhóm các chỉ số kinh tế nhạy cảm nhất vì mặt hàng này không chỉ phản ánh biến động của thị trường năng lượng mà còn tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt, lạm phát và tâm lý xã hội.

Theo các báo cáo mới nhất từ Bloomberg và Reuters, căng thẳng địa chính trị tại các tuyến huyết mạch hàng hải như eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20-25% lượng dầu thô thế giới - đang đẩy giá dầu chuẩn Brent và West Texas Intermediate (WTI) lên những mốc cao mới.

Tuy nhiên, mức độ thẩm thấu của giá dầu thô vào giá xăng bán lẻ tại mỗi quốc gia lại có sự khác biệt sâu sắc, tùy thuộc vào cấu trúc kinh tế và chiến lược an ninh năng lượng của từng khu vực.

Mỹ đối diện với áp lực khổng lồ

Tại Mỹ, giá xăng được coi là "chỉ số tâm lý cử tri" quan trọng nhất. Với một nền kinh tế phụ thuộc nặng nề vào phương tiện cá nhân và hệ thống vận tải đường bộ trải dài, bất kỳ sự thay đổi nào tại trạm bơm xăng cũng ngay lập tức trở thành tiêu điểm trên các mặt báo.

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ôtô Mỹ (AAA), tính đến ngày 9/3, giá xăng trung bình toàn quốc đã tăng mạnh lên khoảng 3,45 USD/gallon từ mức 2,98 USD/gallon tuần trước, tương đương tăng 16%. Con số này phản ánh tốc độ phản ứng cực nhanh của thị trường xăng dầu nội địa Mỹ đối với các cú sốc bên ngoài.

Mối quan hệ giữa giá dầu thô và giá xăng tại Mỹ là một quy luật kinh tế gần như tuyệt đối. Một nghiên cứu từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas (Federal Reserve Bank of Dallas) chỉ ra rằng: "Mỗi khi giá dầu thô tăng thêm 10 USD/thùng, giá xăng tại các trạm bơm Mỹ thường sẽ tăng tương ứng khoảng 25 cent/gallon trong vòng 2-3 tuần". Điều này tạo ra một áp lực lạm phát dây chuyền, buộc người tiêu dùng phải thắt chặt chi tiêu cho các dịch vụ khác để bù đắp chi phí đi lại.

Dù vậy, trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Donald Trump vẫn tỏ ra lạc quan khi viết: “Giá dầu tăng ngắn hạn - thứ sẽ giảm nhanh chóng sau khi mối đe dọa hạt nhân từ Iran bị tiêu diệt - là một cái giá rất nhỏ để đổi lấy sự an toàn và hòa bình cho Mỹ và thế giới. Chỉ có những kẻ ngốc mới nghĩ khác!”.

Tại các bang phụ thuộc nhiều vào ôtô như Texas, Florida hay các bang vùng Trung Tây, đã bắt đầu xuất hiện tình trạng người dân xếp hàng dài tại các trạm xăng giá rẻ (như Costco hay Sam's Club) để đổ đầy bình trước khi giá kịp nhảy lên mốc 4 USD/gallon.

Mặc dù Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới với sản lượng vượt ngưỡng 13 triệu thùng/ngày theo báo cáo của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), quốc gia này vẫn không thể tách rời khỏi diễn biến của thị trường toàn cầu.

Nghịch lý nằm ở chỗ: dù sản lượng nội địa dồi dào, giá xăng tại Mỹ vẫn bị chi phối bởi các rào cản vận tải biển và chi phí lọc dầu quốc tế. Để can thiệp, chính phủ Mỹ thường phải viện đến các công cụ mạnh tay như xả kho dự trữ dầu chiến lược (SPR) từ Bộ Năng lượng, nhưng các chuyên gia từ Bloomberg nhận định đây chỉ là giải pháp tình thế ngắn hạn, không thể thay đổi được xu hướng giá xăng trong một thị trường vận hành hoàn toàn theo quy luật cung - cầu tự do.

Châu Á nỗ lực bình ổn

Trái ngược với bức tranh biến động mạnh tại Mỹ, các quốc gia châu Á - đặc biệt là khu vực Đông Nam Á và Trung Quốc - lại đang duy trì được một mặt bằng giá xăng dầu ổn định hơn nhờ vào các cơ chế can thiệp sâu của nhà nước.

Tại đây, giá xăng không chỉ là một món hàng thương mại mà còn là một công cụ để ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo an sinh xã hội.

Theo thống kê từ International Energy Agency (IEA), khu vực Đông Nam Á cho thấy một sự phân hóa về giá cả. Malaysia hiện là quốc gia có giá xăng thấp hàng đầu khu vực, duy trì ở mức khoảng 0,5 USD/lít, so với mức giá 2,8 USD/lít ở quốc gia láng giềng Singapore, nhờ vào chính sách trợ giá nhiên liệu cực kỳ mạnh của chính phủ.

Tuy nhiên, mô hình trợ giá này cũng nhận về nhiều ý kiến trái chiều từ các tổ chức tài chính quốc tế. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo việc duy trì trợ giá nhiên liệu quá lâu có thể tạo ra gánh nặng ngân sách khổng lồ cho các quốc gia đang phát triển, đồng thời làm chậm lại quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh. Dẫu vậy, trong giai đoạn khủng hoảng, đây vẫn là "lá chắn" hiệu quả nhất để ngăn chặn tình trạng lạm phát phi mã và bảo vệ sức mua của người dân.

Tại Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới, chính phủ áp dụng cơ chế điều chỉnh giá xăng dầu theo chu kỳ 10 ngày làm việc. Giá bán lẻ chỉ được điều chỉnh khi giá dầu thô thế giới biến động vượt qua ngưỡng 50 nhân dân tệ/tấn. Cách tiếp cận này giúp thị trường nội địa Trung Quốc tránh được các cú sốc giá theo ngày, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sản xuất lập kế hoạch chi phí dài hạn.

Đồng thời, Trung Quốc đang tận dụng lợi thế từ việc đẩy mạnh xe điện (EV) để giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Theo Reuters, việc Trung Quốc sở hữu lượng dự trữ dầu mỏ chiến lược lên tới 1,1-1,4 tỷ thùng cũng là một yếu tố then chốt giúp quốc gia này giữ vững an ninh năng lượng trước các biến động địa chính trị tại Trung Đông.