Trò chuyện với chatbot không hề riêng tư, anh chị em nên dùng sao để không hối hận?
31/12/2025 10:54
Trò chuyện với chatbot không hề riêng tư, dùng sao để không hối hận?
Ngày càng nhiều người coi chatbot như trợ lý “biết tuốt” cho mọi việc, từ soạn mail, viết CV cho đến hỏi chuyện sức khỏe, tiền bạc hay tình cảm. Nhưng giống như việc tâm sự hết đời tư với một người lạ trên mạng, sự tiện lợi đó đi kèm rất nhiều rủi ro mà phần lớn chúng ta chưa đánh giá đúng.
Thói quen “tâm sự” với chatbot nghe có vẻ vô hại: buồn thì kể, bức xúc thì trút, thậm chí mô tả cả những việc mờ ám từng làm để “xin lời khuyên”. Vấn đề là mọi thứ bạn gõ vào đều đi qua máy chủ của một công ty, chịu luật pháp nhiều nước và có thể được xem xét nếu xảy ra kiện tụng hay yêu cầu điều tra.
Ngay cả khi các hãng khẳng định tôn trọng quyền riêng tư, những ngoại lệ “theo yêu cầu cơ quan chức năng” luôn tồn tại trong điều khoản sử dụng. Nói cách khác, xem chatbot như nơi thú tội an toàn chẳng khác nào tự ghi lại nhật ký số rồi cất… trong nhà người khác.
CEO OpenAI Sam Altman từng thừa nhận rằng dữ liệu trò chuyện có thể bị cung cấp cho tòa án nếu có yêu cầu pháp lý, nghĩa là bất kỳ “lời thú tội” hay thông tin nhạy cảm nào bạn gõ vào cũng có khả năng trở thành chứng cứ. Ngay cả các công ty được ca ngợi về bảo vệ quyền riêng tư cũng thường để ngỏ cánh cửa chia sẻ dữ liệu với chính phủ trong một số hoàn cảnh, nên xem chatbot như nơi trút bầu tâm sự an toàn là một ảo tưởng nguy hiểm.
Cuộc trò chuyện với AI không an toàn tuyệt đối
Thói quen “tâm sự” với chatbot nghe có vẻ vô hại: buồn thì kể, bức xúc thì trút, thậm chí mô tả cả những việc mờ ám từng làm để “xin lời khuyên”. Vấn đề là mọi thứ bạn gõ vào đều đi qua máy chủ của một công ty, chịu luật pháp nhiều nước và có thể được xem xét nếu xảy ra kiện tụng hay yêu cầu điều tra.
Ngay cả khi các hãng khẳng định tôn trọng quyền riêng tư, những ngoại lệ “theo yêu cầu cơ quan chức năng” luôn tồn tại trong điều khoản sử dụng. Nói cách khác, xem chatbot như nơi thú tội an toàn chẳng khác nào tự ghi lại nhật ký số rồi cất… trong nhà người khác.
CEO OpenAI Sam Altman từng thừa nhận rằng dữ liệu trò chuyện có thể bị cung cấp cho tòa án nếu có yêu cầu pháp lý, nghĩa là bất kỳ “lời thú tội” hay thông tin nhạy cảm nào bạn gõ vào cũng có khả năng trở thành chứng cứ. Ngay cả các công ty được ca ngợi về bảo vệ quyền riêng tư cũng thường để ngỏ cánh cửa chia sẻ dữ liệu với chính phủ trong một số hoàn cảnh, nên xem chatbot như nơi trút bầu tâm sự an toàn là một ảo tưởng nguy hiểm.
Chatbot không thay thế được một trợ lý thực thụ
Các hãng công nghệ thích vẽ ra viễn cảnh AI hiểu hết lịch trình, công việc, hồ sơ tài chính và các mối quan hệ của bạn, từ đó chủ động nhắc lịch, đặt vé, giao hàng, đàm phán giúp bạn. Thực tế hiện nay, đa số chatbot giống một người thông minh chung chung nhưng… hay quên và không chịu trách nhiệm: câu trước nói, câu sau đã mất bối cảnh, chuỗi công việc dài ngày rất dễ đứt đoạn.
Một trợ lý thật ngoài khả năng nhớ việc còn phải hiểu tính cách, mục tiêu, ràng buộc rất cụ thể của bạn. Chatbot thì chỉ nhìn thấy từng đoạn văn rời rạc, nếu phó mặc cuộc sống cho nó, chuyện nhầm việc, gợi ý lạc quẻ, lời khuyên xa rời thực tế là điều sớm muộn.
Để AI làm thay việc cho con người
Từ viết email, trả lời email cho đến làm cả....CV xin việc, con người ngày càng phụ thuộc vào AI vì lí do "nhanh và đỡ suy nghĩ". Kết quả là trong những thứ đó thiếu vắng hẳn dấu vết của con người. Trong những mối quan hệ cần sự tin tưởng lâu dài, kiểu giao tiếp đó dễ tạo cảm giác lạnh lùng, khách sáo, thậm chí không tôn trọng người nhận.
Một bản CV đẹp, đẹp đến mức tương như không có một lỗi nhỏ nào nhưng đằng sau đó, nếu nhà tuyển dụng nhìn kỹ thì sẽ gặp nhiều từ ngữ sáo rỗng mà các chatbot đã được huấn luyện dựa trên một tập dữ liệu rất lớn và nó giống...y chang nhau. Khi quá nhiều ứng viên gửi hồ sơ có “mùi AI”, bất kỳ CV nào thiếu cá tính và câu chuyện riêng đều có nguy cơ bị gạt sang bên ngay từ vòng lọc đầu tiên.
Không chỉ trong công việc, con người dần phụ thuộc vào AI kể cả trong việc học. Đối với học sinh sinh viên, việc “quăng” đề bài cho AI rồi copy kết quả là con đường tắt hấp dẫn. Song con đường tắt đó đánh đổi bằng việc đánh mất khả năng tự đọc tài liệu, phân tích, trình bày... những kỹ năng mà về sau không mô hình nào gánh thay được.
Nguy hiểm hơn, chatbot không phải sách giáo khoa hay giáo trình đã kiểm duyệt. Nó có thể bịa nguồn, sai công thức, hoặc giải thích hời hợt cho những khái niệm phức tạp. Khi cả hệ thống giáo dục đang loay hoay với chuyện chống gian lận AI, người học càng dễ rơi vào thế bị động, phụ thuộc vào một công cụ vừa thiếu chính xác, vừa có thể khiến mình có thể vướng rắc rối.
Tin vào những lời khuyên ảo
Nhiều người hay trút bầu tâm sự, nói những chuyện thầm kín và xin lời khuyên từ AI, hay thậm chí là lấy những câu trả lời của AI làm bằng chứng trong các cuộc tranh luận. Hoặc đơn giản là một lời khuyên, một lời tư vấn về một vấn đề nào đó. Nghe qua thì rất là logic vì AI có thể tổng hợp và "đọc" được cả ngàn bài viết, dữ liệu kỹ thuật mà con người trong một thời gian ngắn chừng 1 phút không thể đọc nổi. Nhưng chatbot không làm thay cho con người ở những công việc như test lab, thử nghiệm, đo đạc, giám sát....mà chỉ là tổng hợp lại thông tin và đôi khi chúng còn đưa thông tin sai lệch hoặc bỏ sót thông tin.
Thiên kiến AI
Một vấn đề mà không nhiều người để ý, đó là AI sẽ luôn nương theo những quan điểm, suy nghĩ và câu hỏi mà bạn đưa vào cho nó, phản chiếu lại góc nhìn của bạn về một vấn đề nào đó. Ví dụ, khi bạn hỏi "abcxyz có phải là một âm mưu không?" thì câu trả lời mà bạn dễ nhận được đó là những giả thuyết củng cố cho nghi ngờ của bạn, dù mô hình AI vẫn rào trước rằng nó không thể khẳng định bất kì điều gì.
Trong tranh luận về chính trị, xã hội, đạo đức, việc dùng chatbot như “trọng tài” có thể khiến ta càng tin rằng mình đúng, vì câu trả lời được gói lại gọn gàng, có vẻ khách quan. Nhưng đó là sự khách quan được xây trên dữ liệu và thiên kiến sẵn có, không phải sự phán xét cân bằng của một chuyên gia.
Chatbot là một mô hình xác suất ngôn ngữ
Nó không phải bác sĩ, không phải chuyên gia tư vấn, trị liệu tâm lý, càng không phải chuyên gia tài chính hay luật sư. AI không chịu bất kì một trách nhiệm nào liên quan đến bạn, không phải chịu hậu quả từ những gì nó nói với bạn nếu nó dẫn đến một quyết định tệ hại, một khoản đầu tư sai hay một liệu trình điều trị nguy hiểm.
Dùng chatbot để tra cứu thông tin nền, brainstorm ý tưởng, kiểm tra lại câu chữ... đó là cách dùng khôn ngoan. Nhưng khi câu hỏi đụng đến pháp luật, sức khỏe, tiền bạc, sự an toàn hay danh dự, nó chỉ nên là một tiếng nói tham khảo bên cạnh những nguồn đáng tin cậy và các chuyên gia thật, chứ không bao giờ là tiếng nói cuối cùng.
Tin xem thêm
nội dung mới
