Ở Thâm Quyến, tòa nhà Feiyang Times có lẽ chỉ được người qua đường chú ý bởi những cột trụ lộng lẫy. Nhưng giống như nhiều cửa hàng đồ điện tử trong mê cung các khu chợ khổng lồ của khu Hoa Cường Bắc, tầng 4 của tòa nhà này chuyên bán iPhone đã qua sử dụng từ châu Âu và Mỹ. Nhiều chiếc điện thoại được bán ở đây là hàng đổi trả hợp pháp, do người tiêu dùng phương Tây trả lại cho các nhà mạng hoặc cửa hàng điện thoại khi nâng cấp lên các mẫu mới nhất.

Tuy nhiên, tòa nhà này cũng chính là địa điểm mà các diễn đàn cộng đồng người sử dụng thiết bị Apple, những người bình luận trên mạng xã hội và cả nạn nhân của những vụ trộm cắp điện thoại xác định là "tòa nhà tiêu thụ iPhone bị đánh cắp" của Trung Quốc. Nó là một trong những nút thắt quan trọng trong chuỗi cung ứng thiết bị và linh kiện công nghệ đã qua sử dụng, bắt đầu từ các quốc gia phương Tây, đi qua các nhà bán buôn ở Hồng Kông, đến các thị trường ở lục địa Trung Quốc và các quốc gia phương Nam toàn cầu.

Sam Amrani là một doanh nhân trong ngành công nghệ. Một ngày sau khi đã hoàn thành công việc ở Kensington, London, đang nhắn tin WhatsApp bằng điện thoại, thì hai người đàn ông đi xe đạp điện xuất hiện từ phía sau, và giật chiếc iPhone 15 Pro mới mua 4 tháng trước trên tay của anh. Sam, vốn là chủ công ty pass_by, đơn vị chuyên phân tích dữ liệu vị trí cho các doanh nghiệp bán lẻ, đã bắt đầu có sự quan tâm đặc biệt đến hành trình của chiếc điện thoại bị cướp. Anh đã theo dõi đường đi của nó tới một cửa hàng sửa chữa phía sau ga Marylebone, rồi đi qua nhiều địa điểm khác ở London.

Một tuần sau, anh thức dậy vào ban đêm khi nhận ra chiếc iPhone của mình ping vị trí địa điểm tại một địa chỉ ở Cửu Long, Hồng Kông, và sau đó tín hiệu vị trí ổn định ở khu Hoa Cường Bắc, Thâm Quyến. Nói cách khác, chiếc điện thoại của Sam kể từ thời điểm bị giật khỏi tay anh đã có chuyến hành trình 9.650km từ Kensington, London về Thâm Quyến, Trung Quốc.

"Quá trình trộm cắp và tiêu thụ diễn ra rất nhanh chóng, rất có tổ chức và nhắm mục tiêu rất rõ ràng," anh nói thêm rằng sau khi chia sẻ trải nghiệm của mình trên MXH LinkedIn, anh đã phát hiện ra rất nhiều người khác cũng gặp phải tình trạng tương tự.

Không thiếu người dùng các diễn đàn và mạng xã hội trực tuyến phàn nàn về việc bị đánh cắp điện thoại ở Thâm Quyến xác định nhiều địa điểm trong thành phố. Hầu hết đều nằm ở khu vực Hoa Cường Bắc hoặc gần các cửa khẩu biên giới với Hồng Kông.

Cảnh sát thủ đô London, Metropolitan Police đã đưa ra cảnh báo vào hồi tháng 2 rằng trộm cắp điện thoại ở London là một “thị trường phạm pháp” thu về cho bọn tội phạm 50 triệu bảng Anh mỗi năm. Lực lượng này đã thu giữ 1.000 thiết bị đã bị đánh cắp và bắt 230 người chỉ trong một tuần, một phần của chiến dịch trấn áp. Các quan chức ở Paris và New York cũng báo cáo về sự gia tăng tình trạng cướp giật điện thoại.

Các thương nhân ở Hoa Cường Bắc nói rằng lý do điện thoại đã qua sử dụng lại đến Thâm Quyến là vì ở đây, họ có thể tìm thấy người mua cho mọi bộ phận của thiết bị, để phục vụ nhiều thị trường khác nhau trong khu vực, từ màn hình và bo mạch mạch đến cả chip và đồng. Ngay cả những thương nhân cũng sẽ thu mua phế liệu nhựa không mong muốn, được nấu chảy để đúc chai lọ.

Điều đó có nghĩa là, theo các thương nhân Thâm Quyến, ngay cả khi điện thoại ở phương Tây bị khóa từ xa, chúng vẫn có thể được tháo rời thành các bộ phận và bán với một khoản lợi nhuận nho nhỏ.

Tòa nhà Feiyang không phải là tòa nhà mua sắm duy nhất trong khu vực bán điện thoại đã qua sử dụng. Huaqiang Electronics World, Yuanwang Digital Mall và hàng trăm cửa hàng nhỏ dọc theo đường phố của khu vực rộng 3 km vuông đều quảng cáo rằng họ bán các thiết bị điện tử tái chế hay được lắp ráp lại, nói theo ngôn ngữ thân thuộc của người Việt thì là “hàng dựng”.

Tuy nhiên, Feiyang lại là nơi tập trung nhiều nhất vào việc bán các thiết bị nhập về từ nước ngoài, theo các thương nhân. Những mẫu máy như thế này có hai ưu điểm chính so với iPhone sản xuất và bán ra tại Trung Quốc: Khả năng truy cập các cửa hàng ứng dụng toàn cầu và, trong trường hợp của điện thoại Mỹ, máy hầu hết bị khóa SIM bởi nhà mạng, thì giá rẻ hơn.

Tầng 3 và 4 của tòa nhà Feiyang chuyên bán iPhone trở nên sôi động vào cuối buổi chiều và kéo dài đến tận đêm khuya. Các thương nhân từ Trung Quốc đại lục, Hồng Kông và nhiều quốc gia trên thế giới đổ xô đến các quầy xếp đầy những tủ kính chật hẹp để mặc cả về lô hàng iPhone bán sỉ với nhiều mẫu và tình trạng khác nhau.

"Hãy nhìn xung quanh đi," Wang, một người bán iPhone tại Feiyang với mái tóc dựng đứng và quần jean bạc màu nói. “Có đủ loại điện thoại.” Trong đó có lẽ bao gồm cả những chiếc điện thoại bị mất ở các nước phương Tây, ông nói thêm rằng ngay cả những chiếc bị khóa từ xa hoặc có mật khẩu không thể phá được cũng có “giá thị trường”.

Hầu hết những người bán hàng khác tỏ ra kín đáo về nguồn gốc của hàng hóa của họ. Sáu người bán hàng ở Feiyang đã thừa nhận với phóng viên tờ Financial Times rằng họ không biết nguồn gốc chính xác của điện thoại iPhone Mỹ được bày bán trong các tủ kính đến từ đâu.

Bilal Khan, một thương nhân đến từ Pakistan với hy vọng mua 300 chiếc iPhone, cho biết anh đặc biệt tìm kiếm các mẫu iPhone khóa SIM của Mỹ, vốn phải chịu thuế nhập khẩu thấp hơn ở thị trường nội địa của mình. Người tiêu dùng ở Pakistan sử dụng điện thoại để chụp ảnh, kết nối WiFi và chơi trò chơi điện tử, thay vì dùng dịch vụ dữ liệu di động và gọi điện cho nhau.

Munir, một thương nhân khác thì cho biết anh ta đang tìm mua 100 đến 200 chiếc iPhone 13 Pro Max, mà anh có thể bán lại với lợi nhuận khoảng 70 USD mỗi chiếc trên thị trường quê nhà của mình, Libya.

Tuy nhiên, các thương nhân buôn bán ở tầng 2 của trung tâm mua sắm Feiyang, chuyên kinh doanh linh kiện iPhone cho biết họ thường mua nhiều linh kiện từ chính những người bán hàng ở các tầng trên, đặc biệt khi họ không thể mở khóa chúng. "Nếu điện thoại có mật khẩu thì không có cách nào để bán được," Hu, một thương nhân khoảng 40 tuổi, người chuyên bán màn hình iPhone nói. “Chúng tôi cũng không biết điện thoại đến từ đâu.”

Khi được hỏi liệu điện thoại bị đánh cắp ở nước ngoài có được bán trong khuôn viên trung tâm này hay không, một người thuộc quản lý khu mua sắm này trả lời rằng những người bán hàng là "người bán tư nhân". "Những gì họ bán là công việc kinh doanh của họ, anh nên hỏi họ," anh ta nói. "Chúng tôi không cần phải trả lời câu hỏi của anh."

Một điều hầu hết các thương nhân đồng ý là phần lớn điện thoại nước ngoài được bán ở Thâm Quyến đã đến thành phố từ Hồng Kông, nơi có hàng trăm nhà bán buôn thiết bị đã qua sử dụng, nhiều người trong số đó nằm trong một tòa nhà công nghiệp duy nhất ở Kwun Tong. Các thương nhân điện thoại từ Thâm Quyến thực hiện chuyến đi ngắn đến số 1 đường Hung To để xem các lô điện thoại bán sỉ, trước khi mua chúng thông qua đấu giá trực tuyến và mang về Hoa Cường Bắc để bán lại toàn bộ hoặc tháo rời thành các bộ phận để bán lẻ.

Tại đây, một số công ty quảng cáo công khai cả việc mua và bán các lô iPhone bị "iCloud locked" trên ứng dụng, cũng như trên WeChat, Facebook và WhatsApp.

Trạng thái là một trung tâm thương mại tự do không có thuế nhập khẩu hoặc xuất khẩu và hệ thống hải quan đơn giản khiến Hồng Kông trở thành bước đi thiết yếu trong chuỗi cung ứng, giúp các thương nhân tránh được thuế nhập khẩu nặng nề đối với điện tử ở lục địa.

Khi FT đến thăm các nhà bán buôn ở khu Kwun Tong, các thương nhân từ khắp nơi trên thế giới, bao gồm Trung Quốc, Philippines và Thổ Nhĩ Kỳ đang bày bán các thiết bị có sẵn. Hàng chục nhà bán buôn đồ điện tử được nhồi nhét vào các văn phòng nhỏ trong tòa nhà công nghiệp cao 31 tầng. Bên trong, người mua xem xét các hộp bằng bìa cứng chứa đầy iPhone bọc bong bóng, hỏi nhân viên về nguồn gốc, tình trạng sửa chữa và số lượng hiện có trước khi sau đó đặt giá tại các cuộc đấu giá được tiến hành hàng ngày thông qua WhatsApp và các ứng dụng khác.

Trong một văn phòng, các hộp chứa iPhone được đánh dấu “Có ID” và “Không ID”, mà các thương nhân xác nhận là phân biệt giữa các điện thoại bị khóa từ xa thông qua ứng dụng Find My.

Cảnh sát Hồng Kông cho biết họ "sẽ thực hiện các hành động thích hợp khi cần thiết theo hoàn cảnh thực tế và theo luật định". Chinachem Group, nhà phát triển và quản lý tòa nhà ở đường Hung To, đã từ chối bình luận.

Kevin Li, một người bán điện thoại đến thăm tòa nhà Kwun Tong từ Thâm Quyến, người muốn được xác định bằng tên tiếng Anh, giải thích rằng việc kiếm lợi nhuận từ các điện thoại được bán với ID phụ thuộc vào việc mua chúng với giá rẻ, chỉ chừng 30% so với so với các điện thoại không bị khóa. Sau đó, các điện thoại có thể được tháo thành bộ phận và bán ở Thâm Quyến để thu khoản lợi nhuận nho nhỏ. "Những chiếc máy iPhone có khóa ID có lẽ bị đánh cắp hoặc trộm ở Mỹ. Chúng được bán sang Hồng Kông rồi đến các quốc gia khác bao gồm cả Trung Đông," Li nói.

Đối với các lô hàng số lượng nhỏ, thương nhân sẽ tự mang điện thoại qua biên giới trong hành lý xách tay nhưng các lô lớn hơn thì yêu cầu "các công ty hậu cần chuyên dụng", Li nói thêm. Các phương pháp khác để tránh thuế của Trung Quốc đối với thiết bị điện tử bao gồm việc giấu chúng trong xe chở khách xuyên biên giới hoặc “hợp tác với những người buôn lậu”, theo các quảng cáo trên mạng xã hội Trung Quốc.

Li nhấn mạnh rằng, không có cách nào mò mật khẩu theo kiểu “brute force” đối với các thiết bị bị khóa. Nhưng các bài đăng trên mạng xã hội phương Tây cho thấy, nhiều người có điện thoại bị đánh cắp nhận được tin nhắn từ những người được cho là ở Thâm Quyến gạ gẫm hoặc đe dọa họ để xóa từ xa thiết bị đã bị trộm của họ, loại bỏ chúng khỏi ứng dụng FindMy. "Đối với các thiết bị có ID, không có nhiều nơi có nhu cầu về chúng. Ở Thâm Quyến, nhu cầu luôn tồn tại. Đó là một thị trường tiêu thụ iPhone cũ khổng lồ."