Chiến lược này được tăng cường và cụ thể hóa qua tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Các doanh nghiệp Việt Nam đang được trao cơ hội và cũng đối diện thách thức để vươn lên mạnh mẽ, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Cú hích thúc đẩy "chuyển đổi kép"

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TƯ đã tạo ra cú hích chính sách mạnh mẽ nhất trong nhiều năm qua, tháo gỡ rào cản để giải phóng sức sáng tạo, nguồn lực và thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết coi đầu tư cho khoa học - công nghệ là đầu tư cho phát triển, khẳng định chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là hai động cơ cùng kéo nền kinh tế tiến lên, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), đưa kinh tế số chiếm ít nhất 30% Tổng sản phẩm trong nước (GDP) vào năm 2030.

Chủ trương này nhanh chóng lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp. Theo thống kê của các bộ, ngành, nhờ sự chuẩn bị trước đó, đến năm 2025, hơn 90% doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu tham gia quá trình chuyển đổi số, nhiều đơn vị áp dụng đồng thời giải pháp tiết kiệm năng lượng, quản lý phát thải và công nghệ xanh. Nhờ đó, năng suất lao động tăng, chi phí vận hành giảm, đồng thời doanh nghiệp từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (bộ 3 tiêu chuẩn để đo lường mức độ phát triển bền vững và tác động của doanh nghiệp đến cộng đồng) và yêu cầu khắt khe từ thị trường xuất khẩu.

Thực tiễn cho thấy, "chuyển đổi kép" đã tạo lợi ích rõ rệt. Công ty cổ phần Bóng đèn phích nước Rạng Đông là doanh nghiệp điển hình khi số hóa toàn bộ quy trình sản xuất, đồng thời phát triển các sản phẩm LED tiết kiệm năng lượng, giúp doanh thu tăng bình quân 15-20%/năm. Công ty cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) đến nay đã đạt 89% năng lượng xanh trong sản xuất và có 3 nhà máy trung hòa carbon. Trong ngành vật liệu, Tổng công ty Xi măng Việt Nam (VICEM) tận dụng nhiệt thừa và rác thải công nghiệp để sản xuất xanh hơn, giảm phát thải và tiết kiệm chi phí năng lượng...

Tuy vậy, quá trình "chuyển đổi kép" cũng gặp không ít rào cản. Ông Nguyễn Phú Hiển, chuyên gia tư vấn chuyển đổi xanh cho rằng: Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang “bị trói tay” bởi những vướng mắc pháp lý trong cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), mô hình điện mặt trời mái nhà, và thiếu hướng dẫn về đo lường, báo cáo phát thải (MRV) - các điều kiện tiên quyết để tham gia thị trường carbon.

Ở góc độ khác, Phó Chủ tịch Hội Tin học Việt Nam Nguyễn Đình Thắng chỉ ra rằng, rào cản lớn hơn cả là “tư duy quản trị cũ”, khi nhiều doanh nghiệp chưa xem "chuyển đổi kép" là chuyển đổi mô hình kinh doanh, mà vẫn coi đó chỉ là đầu tư công nghệ.

4 hướng hành động trọng tâm

Để "chuyển đổi kép" thực sự trở thành “động lực kép” cho tăng trưởng, theo các nhà quản lý và chuyên gia, cần 4 hướng hành động trọng tâm, ngắn gọn và thiết thực.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và chính sách điều phối. Vụ trưởng Vụ Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) Nguyễn Hồng Hiển, đề xuất mô hình “Một hạ tầng - hai mục tiêu”, nghĩa là các hạ tầng dữ liệu, trung tâm dữ liệu xanh, nền tảng điện toán đám mây phải phục vụ đồng thời cả số hóa và xanh hóa. Cần sớm có hướng dẫn thống nhất cho các mô hình DPPA, năng lượng tái tạo, tín dụng xanh và sàn giao dịch carbon để doanh nghiệp có cơ sở triển khai.

Thứ hai, lồng ghép chuyển đổi số - chuyển đổi xanh vào mọi dự án phát triển. Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) Phạm Hồng Quất nhấn mạnh, mỗi dự án số cần có tiêu chí xanh; mỗi dự án xanh phải dựa trên công nghệ số để đo lường hiệu quả. "Chuyển đổi kép" không chỉ là việc áp dụng công nghệ mà chính là đổi mới tư duy lãnh đạo, tạo mô hình kinh doanh mới phù hợp thời đại trí tuệ nhân tạo. Ông Phạm Hồng Quất cho rằng, công nghệ là công cụ, còn con người, đặc biệt là đội ngũ doanh nhân, mới là yếu tố quyết định thành công.

Thứ ba, đầu tư cho con người và nguồn lực tài chính. Lực lượng “nhân lực lai” - hiểu công nghệ số, đồng thời am hiểu sản xuất xanh - được xem là vốn quý nhất. Cùng với đó là mở rộng quỹ tín dụng xanh, quỹ đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí đầu tư ban đầu.

Thứ tư, khuyến khích doanh nghiệp lớn dẫn dắt và lan tỏa mô hình mẫu. Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội Mạc Quốc Anh, doanh nghiệp lớn nên chia sẻ kinh nghiệm, quy trình và nền tảng chuyển đổi với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ; Nhà nước cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá doanh nghiệp số - xanh, làm căn cứ chứng nhận và khuyến khích tiêu dùng bền vững.

Rõ ràng, "chuyển đổi kép" là xu hướng, là cơ hội vàng để doanh nghiệp Việt tái cấu trúc, tăng năng suất, mở rộng thị trường và nâng tầm thương hiệu quốc gia. Khi số hóa đi cùng xanh hóa, Việt Nam không chỉ sản xuất hiệu quả hơn, mà còn tiến gần hơn đến chuẩn mực toàn cầu về quản trị, môi trường và công nghệ.