Các chuyên gia Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia vừa có những chia sẻ về công tác dự báo trong những tình huống bão mạnh hoặc thiên tai phức tạp.

Điều trăn trở nhất của nghề dự báo

Theo đó, Giám đốc Trung tâm Mai Văn Khiêm cho biết trong tình huống bão mạnh, mưa lũ dồn dập, áp lực đối với dự báo viên thể hiện rõ trên nhiều phương diện đồng thời như: chuyên môn, thời gian, trách nhiệm xã hội và tâm lý nghề nghiệp. 

Ông Khiêm phân tích, trước hết là áp lực về độ chính xác trong điều kiện khí quyển ở trạng thái bất định cao. Khi xuất hiện bão mạnh, đặc biệt là bão có quá trình tăng cấp nhanh, sai số quỹ đạo, cường độ thực tế và giữa các mô hình số trị thường phân tán lớn.

Lúc này, dự báo viên phải liên tục phân tích, so sánh sản phẩm từ nhiều nguồn, đánh giá sai lệch hệ thống và lựa chọn kịch bản tối ưu trong thời gian rất ngắn. 

“Mỗi quyết định điều chỉnh quỹ đạo vài chục km hay thay đổi cấp gió đều có thể kéo theo hệ quả tác động, công tác ứng phó sẽ thay đổi lớn”, ông Khiêm cho hay.

Cũng theo ông Khiêm, áp lực thứ hai là thời gian và cường độ làm việc cao. Khi bão/ATNĐ tác động với cường độ mạnh và diễn biến phức tạp, các dự báo viên phải đưa ra dự báo liên tục và cập nhật từng giờ. Trong cao điểm bão, dự báo viên thường làm việc theo chế độ trực tăng cường 24/24 giờ, cập nhật bản tin 1-3 giờ/lần, đồng thời phải xử lý khối lượng lớn dữ liệu radar, vệ tinh, quan trắc thực đo và mô hình. 

“Chúng tôi liên tục phải cập nhật, đưa ra các dự báo sớm, sát nhất và ngoài áp lực về chuyên môn, chúng tôi còn chịu thêm áp lực về dư luận”, ông Khiêm bày tỏ.

Thứ ba là áp lực trách nhiệm xã hội và truyền thông. Ông Khiêm cho biết, dự báo viên không chỉ cung cấp thông tin kỹ thuật mà còn phải đảm bảo thông điệp cảnh báo rõ ràng, dễ hiểu, tránh gây hoang mang nhưng cũng không được đánh giá thấp rủi ro. 

Trong bối cảnh mạng xã hội lan truyền thông tin với tốc độ chóng mặt, cùng sự tham gia của nhiều nền tảng đa phương tiện, chỉ một sai lệch nhỏ hay điều chỉnh trong dự báo cũng dễ bị soi xét, tạo áp lực tâm lý lớn cho dự báo viên. 

“Điều khiến chúng tôi trăn trở nhất là những so sánh, hoài nghi như “được Nhà nước trả lương mà dự báo không bằng thông tin trên mạng hay các TikToker phân tích online””, ông Khiêm bày tỏ.

Cuối cùng là áp lực đạo đức nghề nghiệp và hệ quả tiềm ẩn. Ông Khiêm lý giải, mỗi bản tin phát hành có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mạng, tài sản và quyết định điều hành của chính quyền. Ý thức về trách nhiệm này khiến dự báo viên luôn ở trạng thái thận trọng cao, đôi khi căng thẳng kéo dài, đặc biệt khi thiên tai gây thiệt hại lớn dù dự báo đã được thực hiện đúng quy trình chuyên môn.

"Đây là đặc thù nghề nghiệp đòi hỏi không chỉ năng lực phân tích khí tượng thủy văn vững chắc mà còn khả năng chịu áp lực và phối hợp tác nghiệp hiệu quả", ông Khiêm nhận xét.

Làm sao để tỉnh táo dự báo khi ca trực kéo dài?

Chia sẻ thêm về công việc dự báo trong điều kiện thời tiết cực đoan, ông Phùng Tiến Dũng, Trưởng phòng Dự báo thủy văn cho biết, việc duy trì sự tỉnh táo và độ chính xác trong các ca trực kéo dài nhiều giờ là yêu cầu đặc biệt quan trọng. 

Trong những ca trực kéo dài, đặc biệt vào ban đêm hay khi bão lũ kéo dài, dự báo viên phải giữ sức khỏe và tỉnh táo để tránh sai sót. Họ thường tranh thủ nghỉ giải lao, đi lại, uống nước, nhìn xa để giảm mỏi mắt, thậm chí chợp mắt 15-20 phút nếu có điều kiện. Các số liệu luôn được kiểm tra chéo trước khi phát hành để đảm bảo chính xác, tránh chủ quan hoặc bỏ sót thông tin.

Trong quá trình dự báo, thỉnh thoảng cần tự hỏi: “Liệu có khả năng khác không?” để tránh rơi vào sự chủ quan.

Quan trọng nhất vẫn là giữ tinh thần ổn định. Khi bão mạnh hay mưa lớn, thông tin bên ngoài dồn dập, áp lực tăng cao, nhưng trong phân tích, dự báo viên chỉ tập trung vào số liệu và chuyên môn, tránh để cảm xúc chi phối.

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết kỳ vọng rằng trong 10-20 năm tới, ngành khí tượng thủy văn Việt Nam sẽ được nhìn nhận không chỉ là cơ quan cung cấp bản tin, mà là hạ tầng khoa học cốt lõi bảo đảm an toàn phát triển, góp phần xây dựng một quốc gia có năng lực chống chịu cao trước biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan.