Lịch sử công nghệ qua ảnh: Radio từ khởi đầu khiêm tốn đến việc thay đổi thế giới loài người
30/03/2026 11:03
TinhTe/Nhật Minh - Lịch sử công nghệ qua ảnh: Radio từ khởi đầu khiêm tốn đến việc thay đổi thế giới loài người
Vào những năm 1920, sự ra đời của radio đã tạo nên một cuộc cách mạng trong lĩnh vực truyền thông. Kể từ những buổi phát sóng đầu tiên, phương tiện này đã thay đổi cách hàng triệu người trên khắp thế giới tiếp cận giải trí, thông tin và giáo dục.
Vào thập niên 1860, nhà vật lý người Scotland James Clerk Maxwell đã đề xuất rằng năng lượng điện từ tạo ra các làn sóng với những tần số khác nhau trên một phổ, và ở phía thấp của phổ này chính là sóng vô tuyến. Đến năm 1895, nhà vật lý kiêm nhà phát minh người Ý Guglielmo Marconi đã truyền thành công sóng vô tuyến mang tín hiệu mã Morse, ban đầu đạt khoảng cách 1,5 dặm. Thí nghiệm này nhanh chóng được mở rộng, dẫn tới bước đột phá năm 1901 khi Marconi nhận được tín hiệu Morse tại Newfoundland, được gửi xuyên Đại Tây Dương từ nhóm nghiên cứu của ông ở Anh.
Cho đến năm 1922, Marconi thậm chí còn thử, dù không thành công liên lạc với sao Hoả, một khoảnh khắc được ghi lại trong bức ảnh này. Một bước tiến quan trọng khác diễn ra năm 1906 khi kỹ sư người Canada Reginald Fessenden phát triển phương pháp truyền giọng nói và âm nhạc.
Cuộc cách mạng không dây bắt đầu
Vào thập niên 1860, nhà vật lý người Scotland James Clerk Maxwell đã đề xuất rằng năng lượng điện từ tạo ra các làn sóng với những tần số khác nhau trên một phổ, và ở phía thấp của phổ này chính là sóng vô tuyến. Đến năm 1895, nhà vật lý kiêm nhà phát minh người Ý Guglielmo Marconi đã truyền thành công sóng vô tuyến mang tín hiệu mã Morse, ban đầu đạt khoảng cách 1,5 dặm. Thí nghiệm này nhanh chóng được mở rộng, dẫn tới bước đột phá năm 1901 khi Marconi nhận được tín hiệu Morse tại Newfoundland, được gửi xuyên Đại Tây Dương từ nhóm nghiên cứu của ông ở Anh.
Cho đến năm 1922, Marconi thậm chí còn thử, dù không thành công liên lạc với sao Hoả, một khoảnh khắc được ghi lại trong bức ảnh này. Một bước tiến quan trọng khác diễn ra năm 1906 khi kỹ sư người Canada Reginald Fessenden phát triển phương pháp truyền giọng nói và âm nhạc.
Trong thế chiến thứ I, để tránh gây nhiễu cho thông tin quân sự, việc sử dụng radio tư nhân đã bị cấm. Sau chiến tranh, việc ứng dụng radio trong đời sống dân sự được nối lại. Từ năm 1919, các chương trình âm nhạc và trò chuyện kéo dài 30 hoặc 60 phút đã được phát sóng tại nhiều thành phố ở châu Âu, Bắc Mỹ và châu Đại Dương.
Radio di động
Thập niên 1920 đánh dấu sự khởi đầu của phát thanh định kỳ trên toàn cầu. Các đài phát thanh mọc lên nhanh chóng: riêng năm 1922, hơn 500 đài mới đã được cấp phép hoạt động tại Mỹ. Gắn liền với sự hào nhoáng của thời kỳ “Roaring Twenties”, radio đã thay đổi cách con người tiếp cận thông tin và giải trí.
Tuy nhiên, máy thu radio khi đó vẫn là món hàng xa xỉ mà nhiều người không đủ khả năng sở hữu. Năm 1927, một chiếc radio trung bình có giá 124 USD, tương đương hơn 2.000 USD ngày nay. Ở nhiều thành phố, các phương tiện được cải tạo thành “radio di động”, như căn nhà tranh độc đáo tại London trong ảnh, mang các chương trình phát sóng, đặc biệt là âm nhạc, đến với những cộng đồng kém may mắn. Radio di động không chỉ là một điểm nhấn công nghệ mà còn góp phần “dân chủ hóa” việc tiếp cận văn hóa.
Điều chỉnh sóng
Các thiết bị thu nhanh chóng chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang sản phẩm gia dụng có giá phải chăng. Bức ảnh dưới cho thấy một người phụ nữ đang điều chỉnh các núm vặn trên chiếc Radiola IV, được sản xuất tại New York năm 1922. Ba núm vặn cho thấy đây là mẫu radio tần số điều chỉnh (TRF), trong đó mỗi núm sẽ khuếch đại dần tín hiệu của đài mong muốn.
Hệ thống chi phí thấp này khiến TRF trở nên phổ biến trong gia đình, nhưng việc dò sóng lại khá “khó chiều” và anh em có thể thấy điều đó qua biểu cảm của người phụ nữ trong ảnh. Đến thập niên 1930, TRF bị thay thế bởi các máy thu siêu dị tần (superheterodyne) dễ sử dụng hơn.
Trong suốt những năm 1920, phụ nữ thường đảm nhiệm việc điều chỉnh radio trong gia đình và trở thành đối tượng chính của nhiều chương trình phát sóng. Ngay từ những ngày đầu của radio tại Mỹ, phụ nữ cũng đã xuất hiện trên sóng: như Eunice Randall tại đài WCI ở Boston đầu thập niên 1920, hay Jesse Koewing tại đài WOR ở New York.
Sau năm 1947, với sự ra đời của transistor, thiết bị thu phát tiếp tục tiến hóa, trở nên nhỏ gọn, di động và hiệu quả hơn.
Radio và Giáo dục: “Xin chào các em nhỏ ở khắp nơi”
Radio là một công cụ giáo dục mạnh mẽ. Từ tháng 4 năm 1922, các bài giảng đã được phát sóng từ trường hiện nay là Tufts University. Nhiều trường đại học Mỹ khác nhanh chóng làm theo, đặt nền móng cho hình thức học từ xa dành cho người lớn.
Tại Anh, tổng giám đốc đầu tiên của BBC, John Reith, tuyên bố vai trò của đài là “thông tin, giáo dục và giải trí”, một sứ mệnh được áp dụng cho cả người lớn lẫn trẻ em ngay từ đầu.
Chương trình Children’s Hour lần đầu phát sóng năm 1922, với câu mở đầu “Xin chào các em nhỏ ở khắp nơi”, nhanh chóng trở thành một phần quen thuộc trong sinh hoạt gia đình. Các nữ MC thường tự xưng là “cô” (Auntie), biệt danh sau này gắn liền với BBC như một cách nhắc đến hình ảnh truyền thống, chuẩn mực của tổ chức.
Bức ảnh năm trên được chụp vào năm 1925 cho thấy trẻ em tại trại mồ côi Alexandra ở London đang lắng nghe chương trình phát sóng của BBC kêu gọi quyên góp cho cơ sở này.
Sự phấn khích của thể thao trực tiếp
Radio đã thu nhỏ và kết nối thế giới. Các sự kiện thể thao trở nên mang tính quốc tế, vượt qua ranh giới châu lục. Năm 1923, nhà văn Argentina Julio Cortázar đã nghe qua radio trận đấu từ New York, nơi võ sĩ Luis Ángel Firpo thách đấu Jack Dempsey để tranh đai vô địch hạng nặng thế giới.
Cha mẹ của Cortázar là những người duy nhất trong khu phố ở Buenos Aires sở hữu máy thu radio, và ông nhớ lại cảnh hàng xóm tụ tập quanh thiết bị: sự hồi hộp của trận đấu hòa quyện với cảm giác háo hức trước một công nghệ hoàn toàn mới.
Hai năm trước đó, vào ngày 11 tháng 4 năm 1921, buổi phát sóng thể thao đầu tiên trong lịch sử đã diễn ra: trận quyền anh giữa Johnny Ray và Johnny Dundee, được bình luận trực tiếp bởi Florent Gibson trên đài KDKA tại Pittsburgh, Pennsylvania.
Kể từ đó, radio đã góp phần biến thể thao thành một hiện tượng đại chúng. Các cửa hàng radio tận dụng sức hút của thể thao để quảng bá sản phẩm. Trong bức ảnh, một nhóm đàn ông tụ tập trước cửa hàng radio Sturgis ở Los Angeles để nghe World Series năm 1929. Thiết bị họ dùng là radio Majestic — nổi tiếng về chất lượng — với giá trị tương đương hơn 2.500 USD ngày nay.
Tin xem thêm
nội dung mới
