Đây có lẽ là cảm giác của rất nhiều người dùng AI ở văn phòng: thay vì bớt việc, AI lại khiến não mình lúc nào cũng căng như dây đàn. Điều này xảy ra là vì khi AI gánh bớt mấy việc “lặt vặt” như email, báo cáo lặp lại, chạy task nền, thì thời gian trống không phải là lúc nghỉ ngơi mà bị lấp bằng các việc nặng nề hơn: phân tích dữ liệu phức tạp, ra quyết định khó, sáng tạo giải pháp mới. Điều này đặt họ luôn ở trong trạng thái làm các công việc đòi hỏi sự tập trung, cày ải liên tục trong khi não vốn không được thiết kế để chạy full tải như vậy.

Vấn đề thứ hai là AI giúp chúng ta làm được nhiều hơn, nhưng chúng ta cũng phải làm nhiều hơn. Khi có thêm một “siêu trợ lý” bên cạnh, con người rất dễ nảy sinh tâm lý “thôi nhận thêm chút việc nữa”, “thử thêm vài phương án nữa”, nên khối lượng tổng tăng lên, thời gian làm việc kéo dài ra. Cộng với việc liên tục nhảy giữa prOmpt AI, đọc hiểu output, chỉnh sửa, rồi quay sang họp hành, trả lời chat, não bị kéo qua kéo lại, mất tập trung sâu. Nhiều nghiên cứu gần đây gọi đó là “brain fry”: dùng AI tốt lại vô tình khiến công việc nặng gấp đôi, gấp ba, dễ sai hơn và kiệt sức nhanh hơn.

Đứng ở góc nhìn thần kinh, bộ nhớ làm việc của chúng ta chỉ giữ được khoảng vài “món” thông tin cùng lúc, và não cực kỳ dở khoản đa nhiệm. Mỗi lần chuyển việc, não cần khá lâu để quay lại trạng thái tập trung sâu. Khi đó, nếu cả ngày não phải nhảy từ việc này sang việc khác liên tục, việc anh em không nhớ được hết mọi thứ, trí nhớ rơi rớt là chuyện rất bình thường.

Giải pháp mà nhiều chuyên gia thần kinh học gợi ý đơn giản nhưng quan trọng: công ty nên chủ động thiết kế “vùng yên tĩnh” trong lịch làm việc – những khoảng thời gian được bảo vệ, không họp hành, không tác vụ AI để mọi người hoặc làm việc sâu, hoặc đơn giản là để não thở. Nhiều ý tưởng kiểu “Eureka” thực ra xuất hiện khi đầu óc không bị tấn công bởi thông tin như lúc tắm, đi bộ, rửa chén chứ hiếm khi đến trong thời điểm đang bật 10 tab và 3 cửa sổ chat.

Cuối cùng, cách dùng AI mới là mấu chốt. Nếu coi AI là “đối tác suy nghĩ”, giúp soi lại giả thuyết, gợi ý góc nhìn khác, nâng chất ý tưởng, thì nó thực sự tăng lực cho bộ não. Còn nếu chỉ coi AI là nơi “đổ hết việc vào” rồi lại tốn thêm một lớp công sức để kiểm tra, ráp nối, chỉnh sửa thì não bộ sẽ phải làm việc nặng nề hơn.