Ngày nay chúng ta biết Nam Cực là một lục địa rộng hơn 14 triệu km vuông, nhưng vào đầu thế kỷ 19, chưa ai biết nó rộng như vậy cả. Lúc đó một bức màn bí ẩn vẫn bao phủ Nam Cực và các nhà khoa học ở Mỹ và Châu Âu liên tục thắc mắc coi nó là một lục địa, một vùng biển hay quần đảo.

Vào năm 1773, nhà thám hiểm Anh James Cook đã băng qua vĩ tuyến Vòng Nam Cực nhưng vẫn chưa tới được phần đất liền của nó. Qua thế kỷ sau thì người ta ngày càng đặt ra nhiều câu hỏi về bản chất của Nam Cực. Đặc biệt, các nhà khoa học châu Âu đã lập luận khá hợp lý rằng phải có thêm lục địa nữa ở Nam bán cầu (bên cạnh Úc, phân nửa Châu Phi và Nam Mỹ) để "quân bình" với các lục địa lớn ở Bắc bán cầu. Và giả thuyết này đã được chứng minh vào năm 1840.

Vào thời TT Andrew Jackson (1829-37), Mỹ bắt đầu lên kế hoạch thực hiện một cuộc thám hiểm để khẳng định sự hiện diện của lực lượng hải quân tại Thái Bình Dương. Sau vài năm trì hoãn, các quan chức hải quân đã chọn một sĩ quan 40 tuổi là Charles Wilkes làm chỉ huy cuộc thám hiểm.

Wilkes nhận lời và chuyến thám hiểm ‘US Exploring Expedition’ (thường gọi tắt là Ex. Ex.) đã khởi hành từ Xưởng đóng tàu Norfolk ở bang Virgina vào tháng 8/1838. Ông dẫn đầu một hạm đội gồm 7 tàu, với chiếc soái hạm là USS Vincennes. Cùng tham gia chuyến đi là chín nhà khoa học, họa sĩ cùng với gần 350 sĩ quan.

Hai giai đoạn trong cuộc thám hiểm của Wilkes.

Trong 4 năm tiếp theo, họ đã đi được khoảng 140 ngàn km và khảo sát tới 280 hòn đảo trên Thái Bình Dương. Đầu tiên họ đi tới quần đảo Madeira gần Châu Âu, sau đó đi vòng qua Nam Mỹ, đi ngược lên Peru, băng qua Nam Thái Bình Dương để tới Úc vào cuối năm 1839.

Sau đó Wilkes cho đội tàu đi về phía nam và tới được Nam Cực vào tháng 1/1840. Bất chấp lời khuyên của bác sĩ và thời tiết buốt giá, Wilkes vẫn tiếp tục tiến về trước và lập bản đồ cho hơn 2.400 km đường bờ biển phía đông Nam Cực. Vùng đất đó sau này được gọi là Wilkes Land, nằm đối diện Úc.

Wilkes ngay lập tức nhận ra nó chính là một lục địa, với một thềm băng khổng lồ bao phủ bên trên. Ông ghi chép rằng đường bờ biển của nó rất khác với kiểu bờ biển của mấy hòn đảo. Nếu như các hòn đảo hay có núi cao ngất cùng với bờ biển dốc đứng, nước sâu thì ở đây nước cạn và vùng nước ven biển có màu nhạt, đục - cho thấy nó có địa hinh bằng phẳng và thoai thoải như thường gặp ở các lục địa. Với hơn 2.400 km đường bờ biển, nếu như vùng đất đó kéo dài tới tận cực nam thì ít nhất nó cũng phải rộng cỡ 2 triệu km vuông.

Sau khi rời Nam Cực, Wilkes quay lại bờ biển phía tây bắc nước Mỹ để lập bản đồ cho khu vực đó. Rồi ông lại băng qua Thái Bình Dương một lần nữa, đi qua eo biển Malacca, vòng qua Mũi Hảo Vọng và về tới cảng New York vào năm 1842. Trong 4 năm, chuyến đi đã thu thập được rất nhiều quan sát khoa học, bản đồ, biểu đồ và mẫu vật; đồng thời mất đi 2 con tàu và 28 người.

Thế nhưng những phát kiến của Wilkes lại rất mờ nhạt trong lịch sử. Ngoài việc được vinh danh khi được đặt tên cho vùng đất Wilkes Land thì chẳng mấy ai biết Wilkes là ai. Nguyên nhân lớn nhất nằm ở chỗ ông là một người chỉ huy có kiểu hành xử nắng mưa bất chợt, lúc vui lúc buồn. Vì bất kỳ lý do gì, Wilkes đều có thể sỉ vả và gạt phăng ý kiến của mọi sĩ quan khác.

Quang cảnh đảo Fiji do một hoạ sĩ trong thủy thủ đoàn vẽ.

Wilkes phải đối mặt với tòa án binh khi trở về Mỹ, khi ông bị buộc tội tấn công người bản địa Fiji vô cớ và đánh đập các sĩ quan. Các đối thủ châu Âu và một số sĩ quan hải quân Mỹ còn cáo buộc Wilkes bịa ra bản đồ Nam Cực. Song vào năm 1932 một số sử gia đã chứng minh là ông vẽ đúng. Bất chấp những vết đen đó, Wikes vẫn là người đầu tiên trên thế giới chứng minh Nam Cực là một lục địa.